Додека вниманието на Европа е фокусирано на Украина, тензиите на Западен Балкан тлееа, а лидерите во регионот – како и во Британија – се загрижени дека рускиот претседател Владимир Путин ќе го искористи моментот за дополнително да ги искористи „пукнатините“ во поранешна Југославија.
Западен Балкан е опишан како „другото жариште“ од страна на фигурите во повисоките ешалони на владата на Обединетото Кралство – и со оглед на тоа што сега се зголемува жештината, Британија врши притисок сите шест држави во регионот да се приклучат на ЕУ за да го одвратат руското влијание, се наведува во анализа на Политико.
„Во овој момент, со војната во Европа и гледајќи ја долгата рака на руското мешање, исто така, во регионот, би биле луди ако го тргнете погледот од Западен Балкан, каде што сè уште има наследени прашања што допрва треба да се надминат“, изјави британскиот министер за надворешни работи Дејвид Лами за POLITICO за време на посетата на регионот минатата недела.
„Интересите на Путин овде се да го одржи регионот дестабилизиран. Во негов интерес е да ги држи на работ земјите што го сочинуваат Западен Балкан, да има дестабилизирано население и да води сајбер и хибридна војна“.
Сите шест земји од Западен Балкан се обидуваат да станат земји-членки на ЕУ, долготраен процес во кој геополитиката може да биде исто толку важна како и исполнувањето на задачите за усогласување. Тие се соочуваат со значајни предизвици, како дома, така и со соседите. Босна и Херцеговина, на пример, е доведена во криза бидејќи водачот на босанските Срби Милорад Додик го избегнува апсењето поради неговата сепаратистичка политика.
Во меѓувреме, Србија го обвинува Косово за репресија на неговото српско малцинство, додека Косово ја обвинува Србија за насилство на нејзината територија.
Експертите за надворешна политика и министрите стравуваат дека Кремљ ќе се обиде да ги искористи длабоките етнички и религиозни тензии за да предизвика дополнителни немири низ Балканот, зацврстувајќи ги сопствените интереси на Русија и создавајќи уште повеќе неволји во дворот на ЕУ.
„Во моментов тие мора да се движат напред или ќе продолжат да бидат игралиште на Русија“, рече еден британски функционер, кој доби анонимност за да разговара за прашања за кои не беа овластени јавно да коментираат. Сега постои „прилично мал прозорец“ во кој балканските држави треба „да престанат да седат на оградата“ пред Брисел да биде консумиран од пристапот на Украина, велат тие.
Лами верува дека Србија – и покрај демократското назадување, приклонетоста кон Русија и нејзиното континуирано одбивање да го признае Косово – навистина сака да пристапи во ЕУ, процес што го започна уште во 2009 година.
„Но, постојат различни перспективи за тоа како да се стигне таму и колку брзо и колку сериозно“, рече Лами за време на интервјуто во Белград.
„И постои алтернативна визија, а тоа е помрачна визија. Тоа е позиција што привлекува олигархија, корупција, тешка државна контрола, многу повеќе полициска држава. Има и таа визија, и тие работи се оспоруваат во овој дел од светот“.
Огромните пречки што Србија мора да ги надмине за да се приклучи на блокот се остро прикажани на улиците на Белград. Сè поавторитарната влада предводена од претседателот Александар Вучиќ, кој неодамна го пречека Додик со раширени раце, е на жестоко испитување од бран протести од досега невидени размери во Србија.
Знамињата на ЕУ не се веат на протестите. Студентите сметаат дека Брисел замижува пред ендемската корупција што тие ја осудуваат, бидејќи ЕУ се обидува и да го доведе Вучиќ во јатото и да добие пристап до наоѓалиштата на литиум во Србија за производителите на батерии за електрични возила, се наведува меѓу другото во анализата на Политико.
За разлика од други места на Балканот, српското одобрување за пристапување во ЕУ не изгледа огромно, а широката поддршка за Русија останува. Процесот би можел да биде уште потежок доколку земјата мора да го признае Косово како услов за пристапување. Графитите низ Белград тврдат дека „Косово е Србија“. Од централниот плоштад на Републиката е видливо негирањето на геноцидот во 1995 година во Сребреница на повеќе од 8.000 муслимански мажи и момчиња, како што се вообичаени и натписите по ѕидови, транспаренти со натписи „fuck NATO fuck EU.”
Србија дискретно дозволи нејзината муниција да заврши во Украина, но таа е една од двете европски земји кои не ја санкционираат Русија. Парадоксално, српското раководство се залага за влез во ЕУ, но одржува блиски односи со Москва и Кина, со кои Белград ги продлабочува економските и воените врски.
Во анализата понатаму се опишуваат и односите на Србија со Косово, како и актуелните случувања со претседателот на ентитетот на БиХ, Република Српска, Милорад Додик.
Иако во минатото САД и Велика Британија во изминатите години го санкционирале до одредено ниво, Лами вели дека не е исклучено ново санкционирање од страна на Велика Британија, без да навлегува во детали.
Во сета актуелна состојба на Балканот, министерот за надворешни работи на Велика Британија Дејвид Лами ја гледа „долгата рака на руското мешање“.
Подготви: Д. Тахири
