Џабир Дерала
во соработка со тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани (ЦХТМ)
Според извештаи објавени на почетокот на март 2026 година, Кремљ започнал тајна и повеќеслојна дигитална операција насочена кон влијание врз парламентарните избори во Унгарија закажани за 12 април 2026 година.
Операцијата, која аналитичарите ја опишуваат како дел од пошироката стратегија на хибридно влијание, има за цел да ја зајакне позицијата на премиерот Виктор Орбан и неговата партија Фидес, која се соочува со сериозен предизвик од опозициската партија Тиса, предводена од Петер Маѓар.
Според дел од анкетите објавени во март, Тиса има предност од 10 до 20 процентни поени, што ги прави овие избори најголем политички тест за Орбан во последната деценија.
Кои се главните актери зад операцијата
Според извештаите, операцијата ја надгледува Сергеј Кириенко, прв заменик-шеф на администрацијата на рускиот претседател Владимир Путин. Кириенко веќе се поврзува со операции за политичко влијание во странство, вклучително и со стратегии за манипулација со јавниот дискурс и изборните процеси.
Според наодите, во Будимпешта е испратен тим од политички експерти, дигитални технолози и специјалисти за манипулација со социјалните мрежи, поврзани со руските разузнавачки структури.
Според извештаите, дел од овие лица работат под дипломатски имунитет во рамките на руската амбасада во Будимпешта, што им овозможува поголема оперативна слобода.
Клучна улога во стратегијата има и „Агенцијата за социјален дизајн“, која ја развива комуникациската стратегија за кампањата. Организацијата е поврзана со Кремљ, финансирана од руски државни структури и веќе се наоѓа под западни санкции.
Дигитални стратегии и методи
Според извештаите, операцијата користи повеќе дигитални техники за влијание врз јавниот дискурс. Меѓу нив се:
Креирање содржини: Руските оператори подготвуваат мемиња, видеа, инфографици и кратки наративни содржини прилагодени на унгарската публика.
Користење локални инфлуенсери: За да се избегне впечаток дека станува збор за странско влијание, содржината се шири преку локални унгарски инфлуенсери, наместо директно преку руски профили.
Фокус на социјалните мрежи: Особено се таргетираат платформи како ТикТок и Фејсбук, каде што политичките пораки може брзо да се шират и да влијаат врз јавното мислење.
Вештачка интелигенција и дезинформации: Извештаите и изворите на ЦИВИЛ наведуваат и употреба на AI-генерирани видеа и deepfake содржини, чија цел е дискредитација на опозициските лидери.
Сајбер операции: Сајбер нападот врз апликацијата на партијата Тиса довел до кражба на податоци, кои потоа биле доставени до провладини медиуми.
Кои наративи се промовираат
Главниот наратив на кампањата е да го претстави Виктор Орбан како „силен лидер со меѓународни сојузници“, кој единствен може да гарантира суверенитет, стабилност и мир за Унгарија.
Истовремено, опозицијата се прикажува како „марионета на Брисел“, политички актер без вистинска меѓународна поддршка и предводник на сила која наводно би ја вовлекла Унгарија во конфликти. Очекувано, најсилните и највалканите пропагандни удари се упатени кон Маѓар, лидерот на партијата Тиса.
Но во рамките на оваа комуникациска стратегија, Украина и нејзиниот претседател Володимир Зеленски се користат како еден од најсилните адути на пропагандата на Орбан зад која стојат руските експерти за манипулации со јавното мислење.
Во јавниот простор се појавуваат плакати, пораки и визуелни кампањи кои ја претставуваат Украина како симбол на војна и нестабилност, со цел индиректно да се засили пораката дека Унгарија мора да избере „мир и суверенитет“.
- Плакати и билборди од политичка кампања во Унгарија со порака „Да не дозволиме Зеленски да се смее на крајот“, пример за наративи кои ја поврзуваат поддршката за Украина со ризик од вовлекување во војна (фото извори: профили на социјалните мрежи Фејсбук и Х, скриншотови од ТВ прилози на унгарските медиуми)
Еден од бројните примери за ваквата комуникација е плакатна кампања во Будимпешта во која Зеленски е прикажан во контекст на порака дека Унгарија мора да избегне војна.
Таквите наративи имаат за цел да ја намалат поддршката за Украина и истовремено да ја претстават владата на Орбан како единствениот политички фактор кој може да ја заштити земјата од наводно „вовлекување во конфликт“.
Геополитички контекст: Орбан и Москва
Од почетокот на руската агресија врз Украина во 2022 година, Виктор Орбан се позиционира како најблизок политички сојузник на Кремљ во рамките на Европската унија. Будимпешта повеќепати блокираше или одложуваше пакети за финансиска и воена помош за Украина, како и одредени санкции против Русија. Во исто време, Унгарија продолжи да одржува интензивни енергетски врски со Москва, особено преку договорите за гас и нуклеарната централа Пакш.
За Кремљ, ваквата позиција ја прави Унгарија важен политички канал за влијание во рамките на ЕУ и НАТО, што дополнително ја зголемува геополитичката тежина на изборите во април.
Според аналитичарите, операцијата се вклопува во познат модел на руски операции за политичко влијание во странство.
Како паралела често се споменува изборниот процес во Молдавија во 2025 година, каде што беа забележани координирани активности на троловски мрежи, локализирани дезинформации и дигитални кампањи.
Подготовките за ваквите операции обично започнуваат месеци пред изборите, со детална анализа на медиумскиот простор и социјалните мрежи. Овие операции одамна го привлекоа вниманието на европските безбедносни служби, а ситуацијата ја следат и структури поврзани со ЕУ и НАТО. Сепак, ефикасноста и успехот на руската пропагандна „асистенција“ на авторитарните прокремљовски актери низ Европа говори за ниско ниво на отпорност во општеството, како и за несоодветен одговор од институциите на европските демократии.
Регионален контекст и искуството на ЦИВИЛ
ЦИВИЛ – Центар за слобода речиси две децении ги следи изборните процеси, политичката комуникација и кампањите за дезинформации во Северна Македонија, Западниот Балкан и пошироко. Во рамките на своите програми за набљудување избори, анализа на пропаганда и следење на хибридни операции, организацијата има документирано повеќе случаи на операции за политичко влијание кои користат слични методи и наративи.
Во низа критични моменти за демократскиот развој на Северна Македонија и за нејзиниот евроатлантски интеграциски процес, анализите на ЦИВИЛ укажуваат на директно и агресивно присуство на руски пропагандни и разузнавачки механизми. Овие активности вклучуваа отворен јавен притисок, но и користење на локални актери во политиката, академијата, граѓанското општество и медиумите.
Такви примери се забележани за време на насилниот напад врз Собранието во 2017 година, кампањите за спречување на референдумот за Преспанскиот договор, дезинформациските операции за време на Ковид-пандемијата, како и политичките и медиумските кампањи поврзани со блокадата на европскиот интеграциски процес во 2022 година. Силни пропагандни активности се појавуваат и во наративите поврзани со руската воена агресија врз Украина, со цел да се ослабне јавната и политичката поддршка за хуманитарната и воената помош што ја обезбедуваат НАТО и неговите сојузници.
Овие наоди се потврдени и во сеопфатниот извештај од мониторингот на локалните избори „Ненаучени лекции“, објавен во декември 2025 година, како и десетина други публикации со изборна тематика. Понатаму, во рамките на програмата Демократски навигатор 2025, ЦИВИЛ систематски ги анализира трендовите во политичката комуникација, медиумскиот простор и изборните кампањи.
На јавноста ѝ е достапна и серијата анализи и извештаи за рано предупредување што ја развива ЦИВИЛ, каде што се идентификувани повторувачките модели на дезинформации, координирани дигитални кампањи и наративи за политичко влијание кои се појавуваат во Северна Македонија, Западен Балкан и Европа.
Според анализите на ЦИВИЛ, ваквите операции често комбинираат дигитални кампањи, медиумско влијание, политички наративи и сајбер операции, со цел постепено да се обликува јавниот дискурс и да се намали довербата во демократските институции.
Искуствата од Балканот покажуваат дека операциите за влијание не се ограничуваат на една држава. Тие најчесто се дел од пошироки регионални и геополитички стратегии, во кои пропагандните наративи и дезинформациите се адаптираат на локалниот политички и медиумски контекст.
Овие искуства овозможуваат подобро препознавање на слични модели на влијание кои се појавуваат и во други европски изборни процеси. Во тој контекст, ЦИВИЛ не го гледа случајот со Унгарија како изолиран инцидент, туку како дел од поширокиот модел на операции за политичко влијание кои Кремљ ги користи во демократските општества.
Прирачник за хибридно влијание: Како функционираат операциите за политичко влијание
Анализите и едукативните материјали во издание на ЦИВИЛ за хибридните операции покажуваат дека ваквите кампањи обично следат јасно препознатлив модел. Наместо класична пропаганда, тие комбинираат дигитални операции, дезинформации, кибернапади и политички наративи со цел постепено да го обликуваат јавното мислење. Овде пренесуваме само еден мал дел од анализираните пропагандни методи:
Локализација на пропагандата
Содржината се прилагодува на локалниот јазик, културниот контекст и чувствителните политички теми во земјата. Наместо отворена странска пропаганда, пораките изгледаат како домашни политички ставови.
Користење локални посредници
Влијанието ретко доаѓа директно од странски извори. Наместо тоа се користат локални инфлуенсери, медиуми, активисти или политички коментатори кои ги пренесуваат пораките.
Заситување на дигиталниот простор
Социјалните мрежи се преплавуваат со мемиња, видеа, инфографици и кратки пораки кои брзо се шират. Целта не е само да се убеди јавноста, туку и да се создаде чувство дека одреден став е доминантен во општеството.
Дискредитација на политичките противници
Опозицијата или критичарите се таргетираат со дезинформации, манипулирани содржини или компромитирачки наративи. Во последните години се забележува и растечка употреба на AI-генерирани содржини и deepfake видеа.
Кибероперации и протекување на податоци
Хакерски напади врз политички партии, медиуми или институции се користат за кражба на податоци. Наместо директно објавување, информациите често се доставуваат до политички наклонети медиуми, кои потоа ги користат во кампањи против противниците.
Манипулација со наративи за „суверенитет“
Во многу случаи се промовира наратив дека одреден лидер е единствениот бранител на националниот суверенитет, додека опозицијата се претставува како инструмент на „надворешни центри на моќ“.
Долгорочна подготовка
Хибридните операции ретко започнуваат непосредно пред избори. Тие се подготвуваат месеци или дури години однапред, со анализа на медиумскиот простор, социјалните мрежи и влијателните јавни личности.
Изборните процеси како фронт за пропаганда и хибридни операции
Овие наоди дополнително ја зацврстуваат сликата за систематската стратегија на Кремљ да влијае врз изборните процеси во демократските држави преку дигитални операции, пропагандни мрежи и манипулација со јавниот дискурс во Европа и пошироко. Таквите операции, според бројни истражувања и анализи на безбедносни служби и независни организации, се дел од поширок пристап на политичко влијание кој комбинира дезинформации, кибероперации и внимателно конструирани политички наративи со цел да се продлабочат политичките поделби и да се ослабне довербата во демократските институции.
Во последната деценија, вакви модели на влијание се забележани во повеќе изборни процеси во Европа и пошироко, што укажува дека станува збор за долгорочна стратегија, а не за изолирани инциденти. Во тој контекст, случајот со Унгарија се вклопува во поширокиот геополитички тренд во кој изборните процеси сè почесто стануваат поле на конкуренција меѓу демократските системи и авторитарните модели на политичко влијание.
Затоа, прашањето повеќе не е дали ваквите операции постојат, туку колку подготвени се демократските општества навреме да ги препознаат и да им се спротивстават. Во ерата на хибридни конфликти, изборите сè почесто стануваат новото бојно поле на геополитичкото натпреварување. Оттука, заштитата на демократските избори значи и заштита на информацискиот простор од организирани операции за политичко влијание.
Редакциска белешка
Овој текст се базира на јавни извештаи, медиумски истражувања и анализи на операции за политичко влијание, како и на долгогодишното искуство на ЦИВИЛ – Центар за слобода во набљудување избори, следење на дезинформации и анализа на хибридни операции. Во анализата се земени предвид и наодите од програмата Демократски навигатор, серијата извештаи за рано предупредување и извештајот „Ненаучени лекции“ (2025).
Во подготовката на текстот и визуелните елементи користени се и дигитални алатки за уредничка и техничка поддршка, вклучително и системи за вештачка интелигенција.
Наодите и ставовите изнесени во оваа анализа се одговорност на авторот.
Текстот е подготвен во соработка со Тимот на ЦИВИЛ за мониторинг на хибридни закани (ЦХТМ).
© CIVIL MEDIA | Сите права се задржани
