Протестите во Франција, Италија, Шпанија, Португалија, Белгија и Албанија го одбележуваат октомври, со барања за подобар животен стандард, поквалитетно образование и достапно домување. Дел од демонстрациите прераснаа во судири со полицијата, отворајќи прашања за одговорноста на владите, правото на протест и политичките последици од социјалното незадоволство.
Од Париз и Милано до Лисабон, Мадрид, Брисел и Тирана, илјадници граѓани излегуваат на улиците барајќи повисок животен стандард, подобри јавни услуги и поголема сигурност за иднината. Според извештаите на меѓународни медиуми од 19 до 21 октомври, протестите во повеќе европски земји се проширија од конкретни студентски и синдикални барања кон пошироко незадоволство од владините политики. Во Франција и Италија дел од демонстрациите беа проследени со грабежи, оштетување имот и судири со полицијата, додека во Шпанија и Португалија станбената криза е меѓу главните причини за мобилизација на граѓаните.
Франција: Студентските барања прераснаа во поширок социјален револт, владата најави ангажирање војска
Франција е една од главните точки на протестниот бран. Демонстрациите започнати поради растечките трошоци за живот и лошите услови во образованието, се проширија низ повеќе градови и беа проследени со пожари, грабежи и судири со полицијата. Според француското Министерство за внатрешни работи, во 110 протестни собири низ земјата учествувале околу 550.000 луѓе, додека организаторите процениле дека бројот бил околу 800.000.
Насилните инциденти во Париз, Марсеј, Лион и други градови предизвикаа сериозни критики за начинот на кој властите се справиле со безбедносната ситуација. Премиерот Себастијан Лекорни призна дека имало пропусти во проценките и распоредувањето на полициските сили, додека министерот за внатрешни работи Лоран Нуњез презеде дел од одговорноста за реакцијата на институциите.
На 20 октомври, француската влада најави масовна безбедносна операција за новите протести планирани за сабота, 24 октомври, вклучително и ангажирање воени сили. Министерот Нуњез соопшти дека војници од антитерористичката операција „Сантинел“ ќе бидат распоредени за извршување одредени безбедносни задачи, со цел полициските и жандармериските сили да бидат ослободени за одржување на јавниот ред за време на демонстрациите.
Според владата, приоритет е спречување нови насилни инциденти, додека критичарите предупредуваат дека безбедносните мерки не смеат да ги потиснат легитимните социјални барања на граѓаните.
Протестите започнаа со барања за подобро финансирање на образованието, подобри услови во училиштата и мерки против растечките трошоци за живот. Во нив се приклучија и групи поврзани со движењето „Жолти елеци“, кое повторно го актуелизира незадоволството од цените на горивата. Така, конкретните студентски и економски барања се поврзаа со пошироката критика на владините социјални политики.
Ситуацијата се одвива во пресрет на претседателските избори во Франција во 2027 година, што дополнително ја засилува политичката чувствителност на кризата.
Италија: Судири во Милано и притисок врз владата
Во Италија, протестите против високите трошоци за живот, ниските приходи и состојбата на јавните услуги добија пошироки размери. Во Милано демонстрациите прераснаа во сериозни судири со полицијата, при што беа оштетени објекти и ограбени продавници. Според извештаите на меѓународните медиуми, полицијата приведе повеќе од 270 лица, меѓу кои имало и голем број малолетници.
Незадоволството не е ограничено на големите градови. Во јужна Италија, земјоделците, камионџиите и рибарите реагираат на високите трошоци за гориво и работење, кои го зголемуваат притисокот врз нивните приходи. Во Торино и Рим се засилија и протестите поврзани со образованието и условите за работа.
Владата на Џорџа Мелони се соочува со притисок да одговори на социјалните барања, но истовремено најавува построги мерки за јавниот ред. Паралелно, синдикатите најавија генерален штрајк за 20 ноември. Доколку повикот добие широка поддршка, тоа би можело дополнително да ги засили притисоците врз владата во период кога економските прашања се во центарот на политичката расправа.
Португалија и Шпанија: Домувањето како прашање на социјална сигурност
Во Португалија, високите цени на недвижностите и кириите станаа централна тема на протестите. Во Лисабон и Порто граѓаните организираа демонстрации и поставуваа шатори на јавни простори за да укажат на сè потешкиот пристап до станбен простор.
Според извештаите демонстрантите повторно се враќаат на места од кои полицијата претходно ги отстранила протестните кампови.
Во Шпанија, станбената криза исто така е меѓу главните причини за граѓанска мобилизација. Во Мадрид и други градови се организираат протести против високите кирии и недостапноста на становите, особено за младите и домаќинствата со пониски приходи. Во исто време, наставниците штрајкуваат поради платите и условите за работа.
Во двете земји, станбеното прашање сè помалку се третира само како економски проблем. За значителен дел од младите, дури и редовното вработување не гарантира можност за изнајмување или купување сопствен дом. Така, домувањето станува прашање на социјална нееднаквост, независност и доверба во институциите. Во Шпанија се најавени синдикални акции за 11 ноември.
Белгија: Образование, штедење и незадоволство од јавните услуги
Во Белгија, протестите во Брисел и Лиеж се поврзани со незадоволството од условите во образованието, трошоците за студирање и владините мерки за штедење. Во дел од демонстрациите дојде до судири со полицијата, употреба на солзавец и водени топови, како и приведувања.
Студентите и наставниците предупредуваат на последиците од недоволното финансирање и притисокот врз јавните услуги. За нив, образованието не е изолиран проблем, туку дел од пошироката дебата за тоа кој ги сноси последиците од економските ограничувања и владините буџетски одлуки.
Албанија: Студентските барања се поврзаа со антивладиното незадоволство
Во Тирана, студентските протести се проширија во пошироко антивладино движење. Демонстрантите бараат подобри услови во образованието, пониски школарини и поголема одговорност на институциите, додека дел од учесниците бараат оставка од премиерот Еди Рама.
Вчера демонстранти ја отфрлија понудата на премиерот Еди Рама за дијалог, поставувајќи ја под знак прашалник неговата искреност. Пред владината зграда во Тирана беа поставени црвени столици со натпис „Дијалог“, како симболичен повик за разговори, но демонстрантите ги превртеа и ги отстранија.
Од социјални барања до политички последици
Европскиот протестен бран се одвива во чувствителен политички период. Во повеќе земји, прашањата за животниот стандард, миграцијата, јавните финансии и енергетската политика стануваат дел од предизборните дебати. Дел од десничарските и популистичките партии се обидуваат да го насочат незадоволството кон постојните влади и нивните политики.
Во исто време, насилните инциденти создаваат простор за политички спорови околу јавниот ред, полициските овластувања и одговорноста на организаторите. Затоа е важно да не се изедначуваат мирните демонстранти со лицата што учествуваат во грабежи, напади или уништување имот.
Во наредните недели, внимание ќе привлечат најавените синдикални акции во Шпанија и Португалија на 11 ноември и генералниот штрајк во Италија на 20 ноември. Нивниот обем, учеството на граѓаните и реакциите на владите ќе бидат важни показатели за тоа дали сегашното незадоволство ќе се претвори во долготраен притисок за промени.
Подготви: Б. Јордановска
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
