На Меѓународен ден на Ромите, 8 април вниманието на јавноста се насочува кон историјата, културата и предизвиците со кои се соочува ромската заедница. Овој ден не е само симболичен, туку и повик за конкретна акција против дискриминацијата, сиромаштијата и системската неправда што со децении ги засега Ромите, како во Северна Македонија, така и глобално.
ЦИВИЛ – Центар за слобода, од основањето пред речиси 27 години, ја следи состојбата на човековите права на Ромите во земјата, регионот и пошироко и се залага за доследно почитување на нивните права и слободи. Организацијата континуирано алармира за структурните нееднаквости, говорот на омраза и институционалните пропусти што ја одржуваат маргинализацијата на оваа заедница.
Во таа насока, силна порака доаѓа и од колумната „Ромите не се проблем – проблем е системот што дискриминира“ на Џабир Дерала:
„Антициганизмот не е само предрасуда. Тој е систем. Систем што со векови функционира преку деградација, дехуманизација и политичка злоупотреба. Од средновековните прогонства, преку фашистичките режими, до денешните „демократии“ – логиката останува непроменета: Ромите се „внатрешниот друг“, доволно присутни за да се користат, и доволно маргинализирани за да се жртвуваат.“
Оваа оценка отвора простор за подлабока рефлексија: дали современите општества навистина се ослободиле од старите модели на исклучување, или тие само добиле нови, посуптилни форми?
Заложбите на ЦИВИЛ не се поврзани само со 8 Април, Меѓународниот ден на Ромите, туку со секојдневен и искрен ангажман за одбрана на човековите права и слободи на Ромите, како во нашата земја, така и во светот. Овој континуитет укажува дека прашањето за еднаквост не смее да биде сезонско или декларативно, туку суштинско и постојано.
Одбележувањето на Меѓународниот ден на Ромите затоа не треба да остане на ниво на симболика. Потребни се конкретни политики, одговорни институции и гласна граѓанска поддршка за да се надмине системската нееднаквост. Само така може да се зборува за вистинска демократија – онаа што ги вклучува сите, без исклучок.
Меѓународен ден на Ромите – потсетник за достоинство, права и еднаквост
Меѓународен ден на Ромите, кој се одбележува секоја година на 8 април, не е само датум во календарот, туку историски и политички симбол на борбата за признавање, достоинство и еднаквост на Ромите ширум светот. Неговото потекло води до Прв светски ромски конгрес, одржан во 1971 година во Лондон, каде за првпат претставници на ромската заедница од различни земји се обединиле околу заеднички идентитет и политичка визија. Токму таму биле поставени темелите на современото ромско движење – усвоени се знамето и химната „Gelem, Gelem“, како и заедничкото име „Роми“, со што започнува поорганизирана и видлива борба за човекови права.
Со текот на времето, овој датум добива меѓународно признание и поддршка од организации како Обединети нации и Европска Унија, но неговото значење оди подалеку од формалното одбележување. Овој ден е и потсетник на долгата и често трагична историја на Ромите – од вековни прогони и дискриминација, до геноцидот за време на Холокауст. Денес, 8 Април обединува две пораки: славење на богатата култура и идентитет на Ромите, но и јасен повик за соочување со системската нееднаквост и антициганизмот што и понатаму опстојуваат.
Б. Јордановска
</div>
