Има многу сведоштва и сеќавања од граѓани кои го преживеале земјотресот, кои до ден денеска во детали ги прераскажуваат случувањата, емоциите и последиците од катастрофалната непогода, која оставила силна трага, но и им го сменила животот на илјадници жители.
Во разговор со доајенот на македонското новинарство, Зоран Иванов, дознавме како тој и неговото семејство го доживеале земјотресот, како и периодот потоа.
Жално, тажно и многу страшно. Многу, вели Иванов, потсетувајќи се на денот кога се случи земјотресот, но и деновите потоа.
„Бев на 14 години. Во Охрид, на летување. Многу рано утрото на 26-ти јули 1963 година не` разбуди невообичаен, дотогаш недоживеан немир, некаков паничен жагор, некоја несекојдневна рано утринска растрчаност по старите охридски калдрми.
Поглед низ прозорецот од куќата на тетка ми Љуба на Сараиште каде што тоа лето со брат ми бевме на десетина дена од летниот школски распуст. Да. Панични ранобудни движења со извици: „земјотрес во Скопје, катастрофа, се` е срушено, има многу, затрупани под урнатини, многу загинати“.
Нејсе, исплашени, и јас и брат ми постар од мене две години. Првата мисла: што е со мајка ми, татко ми… Се лепат сите на радиото долу во приземјето, се собраа соседи, се вртеа радио станици зашто го немаше сигналот на Радио Скопје. Во охридското маало, многу скопјани, и многу стравови за своите дома. Секој се интересира за своите. Странците туристи, главно Германци и Холанѓани збунето молчат. Амбиентот на вознемиреност во градот и нив предвреме, пред нивното прво утринско кафе, ги извади од туристичките соби. И тие знаеа дека нешто страшно се случило, тивко потпрашуваат што и каде, сочувствуваат со вознемирените домаќини.
И езерото на Сараиште, на тој крајбрежен центар на стариот Охрид, како да замолкна. Јулското сонце се крева, денот одминува, се ближи пладне, но плажата пуста, се потсетува Иванов.
Охрид почна да се организира за помош на настраданиот град. На пристаништето со брат ми се качивме на еден од отворените камиони наменети за првите работни бригади. Момци и девојки, Охриѓани скопски студенти но и повозрасни со алати, со кој што нашол во домашните подруми и гаражи, лопати копачи, се стискаат на подните дрвени камионски платформи акцијашки да помогнат на настраданото Скопје.
Но, толку беше од желбата брзо да се стаса дома. Некој одговорен кој правеше список на младите Охриѓани брзо утврди дека со брат ми сме малолетни, не помогнаа ниту молбите на групата. Не` симнаа од камионот.
Немавме вест од дома. Тагата, и лична и општа, не може да се опише. Дури по цели два дена успеваме да се качиме на вовчето „Чиро“, железничка теснолинејка за Кичево па оттаму со „нормален“ воз за Скопје. Во меѓувреме од уста на уста, преку познати и пријатели, преку охридските роднини и нивните контакти дознаваме дека родителите ни се живи. Но и дека првата сосетка, студентка која вечерта пред земјотресот од Охрид се врати за Скопје, останала под урнатините.
И не само таа, во моето маало во центарски Буњаковец, околината на сегашниот Соборен храм, освен нашата едноспратна куќа на која и недостасуваше кровот и на која и` беа расцветани сите ѕидови, беа срушени речиси сите други куќи кај тогашното Радио-Скопје, сите во мојата улица.
Ја немавме веќе и врсничката Кети, малиот шест годишен Кочо, родителите на двајца од моите најдобри другари, братот матурант на другарот од спротива, тетка Пенка веќе никогаш нема да ни пржи од нејзините волшебни крофни, ниту пак сосетката Косана ќе ни пече есенски костени на отворен оган во нејзинот двор. Ја нема веќе, остана под урнатините и нашата маалската маса за пинг-понг што самите маалци рачно ја скрпивме од даските кои навечер една по една ги крадевме од дворот на институтот за шумарство што во близината се доградуваше.
Тоа јулско утро на 26- јули 1963 година ги снема не само нашите куќи. Ги снема нашите домови. Ги снема нашите дворови, овошките во нив чии плодови ги беревме предвреме и онака по маалски со првиот мрак.
Земјотресот подмолно и во миг ни ја одзема и нашата, ни ја одзема и маалската душа. И таа остана под мноштвото урнати куќи во кои дотогаш имаше живот. Во кои дотогаш имаше многу живот.
Во миг го снема Скопје, го снема нашето, моето маало, ги немаше веќе некои од моите драги другари, соседи, роднини.
Жално, тажно и многу страшно. Многу! – повторува Иванов, раскажувајќи ги сеќавањата за земјотресот…
Д. Т.
