Изборот на Санае Такаичи претставуваше историски момент. Последен пат кога жена ја водела Јапонија било во 1771 година, кога на императорскиот трон седела царицата Го-Сакурамачи.
Со доаѓањето на Такаичи на чело на владата, сега во Г7 има две жени-лидерки – таа и италијанската премиерка Џорџа Мелони. Нивни претходнички се трите британски премиерки — Маргарет Тачер, Тереза Меј и Лиз Трас — германската канцеларка Ангела Меркел, канадската премиерка Ким Кембел и француската премиерка Едит Кресон.
Забележувате нешто заедничко?
Освен Кресон, која беше социјалистка и на власт помалку од една година, сите други жени-лидерки на Г7 потекнуваат од десницата.
Ексклузивен клуб
Она што најмногу ги поврзува жените на власт во светот е нивниот мал број.
Токму затоа, а и затоа што тие се избрани во различни земји и времиња, тешко е да се извлечат општи закономерности. Секоја од нив се издигнала во специфични околности.
И нивните политички ставови значително се разликуваат: центар-десничарската Ангела Меркел, која им отвори врата на мигрантите во Германија, е сосема поинаква од Такаичи или Мелони, кои застапуваат ограничување на имиграцијата.
Се разбира, не сите жени лидери доаѓаат од десницата. Надвор од Г7, има левичарски примери – како мексиканската претседателка Клаудија Шеинбаум и данската премиерка Мете Фредериксен.
Но фактот дека во најразвиените индустриски земји токму либералните и левичарски партии ретко произведуваат успешни женски лидери останува необјаснет. Во САД, двете жени кои најмногу се приближиле до претседателската функција беа демократи, но загубија. Во Обединетото Кралство, Лабуристичката партија никогаш не избрала жена за лидер.
Ова може да изгледа парадоксално. Традиционално, токму левицата најгласно се залага за родова еднаквост во политиката, воведувајќи мерки како родови квоти — инструмент што денес постои во речиси половина држави во светот. Многу десничарски партии, пак, ги отфрлаат ваквите мерки; самата Мелони е против нив.
Такаичи, која често зборува за осаменоста на жените во јапонската политика, во исто време ги поддржува ставовите што, според критичарите, ги ограничуваат правата на жените. Таа се противи на промена на законот што бара брачните парови да имаат заедничко презиме и го поддржува зачувувањето на машката наследна линија во царското семејство.
„Железни дами“ во нов контекст
Според експертите, неколку фактори се испреплетуваат во подемот на жени-лидерки, особено на десницата.
Професорката Пипа Норис од Харвард вели дека поттикот за вклучување на жени во политиката — кој најчесто доаѓа од левицата — може да биде „заразен“, и на национално и на меѓународно ниво. Колку повеќе жени има во политиката, толку е поголема веројатноста некоја од нив да стигне и до лидерска позиција, без разлика на партијата од која доаѓа.
Така, кога германските социјалдемократи воведоа родови квоти во 1988 година, тоа ги натера и конзервативците да вклучат повеќе жени на своите изборни листи. Во следните избори беше избрана една млада политичарка по име Ангела Меркел.
Силвана Кох-Мерин, основачка на глобална мрежа на жени-политички лидери, забележува и друга закономерност: многу од првите жени-лидерки се појавиле како аутсајдерки во моменти на политичка криза.
Тачер се издигна во 1970-тите, кога Британија беше во економска и политичка турбуленција. Меркел стана лидерка на својата партија по корупциски скандал. Меј ја презеде власта по хаосот со Брегзит. Денес, пак, кризата стана новото нормално.
Тоа ја потхранува поддршката за тврдата десница и отвора простор за лидери што се претставуваат како „поинакви“. А жените кои навлегуваат во традиционално машки улоги често се гледаат токму така — како аутсајдерки.
Мелони победи по една деценија машки политички турбуленции во Италија, со шест премиери по ред. Во Франција, екстремната десница на Марин Ле Пен е најпопуларната политичка сила во земја што измени четири влади за помалку од една година. Во Јапонија, Такаичи — обожавателка на „Iron Maiden“ и аматер-барабанистка — ја презеде Либерално-демократската партија во момент кога нејзината поддршка паѓа, а економијата стагнира.
Подемот на жени од десницата е интересен феномен — но можеби и краткотраен. Застојот во растот на бројот на жени-пратенички во последниве години би можел да го ограничи овој тренд. Сепак, Франција, каде што Ле Пен и натаму е водечка сила, ќе одржи претседателски избори во 2027 година — што би можело да донесе нов пресврт во оваа приказна.
извор: Њујорк Тајмс
.
