ЦИВИЛ – Центар за слобода
На 26 јуни се одбележува Денот на знамето на Кримските Татари – ден посветен на еден од најсилните симболи на достоинството, историската меморија и отпорот на коренскиот народ на Крим. Светлосиниот Кек бајрак, со златната тамга во горниот агол, е многу повеќе од знаме. Тој е знак на припадност, паметење, враќање и борба за правото на еден народ да живее слободно на својата земја.
Кримските Татари се коренски народ на Крим. Нивната историја е историја на култура, државност, прогон, депортација, враќање и повторна репресија. Од сталинистичката депортација во 1944 година, преку децениите на присилно раселување и забрана на враќање, до современата руска окупација на Крим од 2014 година, кримскотатарскиот народ постојано се соочува со обиди за бришење на неговиот идентитет, јазик, култура, вера, политичко претставување и историско право на татковина.
Затоа Денот на знамето на Кримските Татари не е фолклорен датум. Тоа е ден на политичка, морална и човечка вистина. Тоа е ден кога светот треба да се потсети дека зад секој симбол стојат луѓе, семејства, заедници, затвореници, исчезнати, прогонети, новинари, активисти, мајки, деца и цели генерации што ја носат тежината на неправдата.
Кек бајрак – светлосиниот бајрак – е знаме на народ што одбива да исчезне. Златната тамга, историски поврзана со Кримскиот ханат и династијата Гирај, денес е знак на национален континуитет и достоинство. Ова знаме било забранувано, потиснувано и криминализирано, но никогаш не било избришано од меморијата на народот. Тоа се веело во егзил, се враќало со луѓето што се враќале дома, и денес повторно стои како знак на отпор кон окупацијата.
Руската окупација на Крим е брутална и незаконска. Таа не е само воена окупација. Таа е систем на политички прогон, полициска контрола, судска злоупотреба, присилна русификација, репресија врз верските и националните заедници, уништување на независните медиуми и обид за целосна контрола врз вистината. Окупаторот не сака само да ја контролира територијата. Тој сака да ја контролира меморијата, идентитетот и гласот на луѓето.
Кримските Татари се меѓу првите и најсилни цели на тој репресивен систем. Нивните домови се претресуваат. Нивните лидери се прогонуваат. Нивните активисти се апсат. Нивните новинари се затвораат. Нивните семејства се држат во постојана неизвесност и страв. Монтирани обвиненија за „екстремизам“, „тероризам“ и „закана за државата“ се користат како оружје против луѓе чиј вистински „престап“ е тоа што не ја прифаќаат окупацијата како нормалност.
Во таа приказна посебно место има Вилен Темерјанов, кримскотатарски граѓански новинар, политички затвореник и глас на вистината од окупираниот Крим. Претседателот на ЦИВИЛ – Центар за слобода, Џабир Дерала, е јавен застапник за ослободување на Темерјанов. Тој континуирано јавно бара негово итно ослободување. Дерала е и коосновач на Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата и на Вестминстерската алијанса за Украина, платформи посветени на одбрана на демократијата, човековите права и отпорот против авторитарната агресија. Темерјанов беше уапсен од руските окупациски власти во август 2022 година, а во ноември 2025 година беше осуден на 14 години затвор од руски воен суд во Ростов-на-Дон. Тој е новинар. Неговото затворање е дел од прогонот на кримскотатарските новинари, активисти и политички активисти. ЦИВИЛ бара слобода за Вилен Темерјанов, слобода за сите затворени новинари и слобода за сите политички затвореници на руската окупација.
Денот на знамето на Кримските Татари нѐ обврзува да зборуваме јасно. Не постои „спорна територија“ кога станува збор за Крим. Крим е Украина. Не постои „безбедносна операција“ кога станува збор за руските претреси, апсења и пресуди против Кримските Татари. Тоа е окупациска репресија. Не постои „правосудство“ кога судовите служат како инструмент на империјална одмазда. Тоа е политички прогон.
Светот нема право да се навикне на оваа неправда. Нема право да ги претвори имињата на затворените во статистика. Нема право да ги гледа Кримските Татари само како симбол, а да ги заборави луѓето што го носат тој симбол со огромна лична цена.
Кек бајрак денес се вее како потсетник дека слободата не е апстракција. Таа има лице, јазик, дом, семејство и име. Денес тие имиња се и имињата на политичките затвореници, на новинарите, на активистите, на сите што руската окупациска власт се обидува да ги замолчи.
Да се почитува знамето на Кримските Татари значи да се почитува нивното право на слобода, правда и враќање. Да се почитува Кек бајрак значи да се осуди руската окупација. Да се почитува овој ден значи да се побара ослободување на затворените и крај на репресијата.
Кримските Татари не се сами. Украина не е сама. Новинарите и политичките затвореници на руската окупација не смеат да бидат оставени сами.
Кек бајрак ќе се вее слободно над слободен украински Крим.
Вилен Темерјанов: Знаме на достоинството, глас што рускиот окупатор не успеа да го замолчи
