Ситуацијата на Блискиот Исток доживеа драматична ескалација за време на викендот (21–22 март 2026), на почетокот од четвртата недела од конфликтот што започна со заедничките американско-израелски напади на 28 февруари. Војната се карактеризира со интензивни воени дејства, проширување на зоната на ризик и нејасни дипломатски пораки од САД.
Во саботата, Иран соопшти дека нуклеарниот објект за збогатување ураниум во Натанц бил погоден од американско-израелски воздушни напади. Иако иранските власти го оценија нападот како „криминален чин“, Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ) потврди дека нема зголемување на радијацијата ниту истекување.
Истовремено, Иран изврши повеќекратни ракетни напади врз јужен Израел. Погодени беа градовите Арад и Димона, во близина на израелскиот нуклеарен истражувачки центар. Според извештаите, околу 100 лица се повредени. Израелската армија (ИДФ) отвори истрага за неуспехот на системите за противракетна одбрана да ги пресретнат проектилите.
Техеран испрати и директни закани до Обединетите Арапски Емирати, предупредувајќи дека градот Рас ал-Хајма може да биде цел на напади доколку од територијата на ОАЕ се извршат операции против иранските острови Абу Муса и Големиот Тунб. ОАЕ соопштија дека пресретнале 11 ирански дронови и ракети.
Во меѓувреме, Обединетото Кралство потврди неуспешен обид на Иран да ја погоди заедничката американско-британска воена база Диего Гарсија во Индискиот Океан — сигнал за значително проширување на дострелот на иранските ракетни способности.
Американскиот претседател Доналд Трамп испрати нејасни сигнали во врска со понатамошниот тек на конфликтот. Во објава на Truth Social, тој изјави дека САД се „многу блиску до постигнување на целите“ и дека се разгледува „намалување на воените активности“. Истовремено, Пентагон потврди распоредување на дополнителни маринци и воени бродови во Персискиот Залив.
Во обид да се стабилизираат глобалните енергетски пазари, Министерството за финансии на САД објави укинување на санкциите за иранска нафта што веќе е натоварена на танкери. Овој потег следи по наглиот раст на цената на нафтата, која надмина 115 долари за барел.
Од иранска страна, министерот за надворешни работи Абас Арагчи изјави дека Техеран не е заинтересиран за привремен прекин на огнот, туку за „целосен и траен крај на војната“, со гаранции дека нема да има нови напади.
Хуманитарните последици од конфликтот продолжуваат да се влошуваат. Според достапните податоци, бројот на жртви надмина 1.300 во Иран и 1.000 во Либан.
Постојаните напади врз Бејрут и јужен Либан доведоа до масовно раселување на населението. Обединетите нации предупредуваат дека до 45 милиони луѓе во регионот може да се соочат со екстремен глад доколку непријателствата продолжат.
Последните случувања укажуваат на опасно проширување на конфликтот, со потенцијал да ги вовлече и други држави во регионот и пошироко. Комбинацијата од директни воени напади, закани кон трети земји и контрадикторни дипломатски сигнали ја зголемува неизвесноста и ризикот од долготрајна и поширока геополитичка криза.
Светот внимателно ја следи ситуацијата, додека секој нов напад дополнително го оттурнува регионот од можноста за деескалација.
Подготви: М. Д.
