САД воведоа нови царини од 10 до 12,5 проценти за увоз од 60 земји и економски блокови, отворајќи ново поглавје во глобалните трговски тензии. Одлуката на администрацијата на претседателот Доналд Трамп доаѓа само неколку месеци откако Врховниот суд на САД ги поништи претходните реципрочни царини, оценувајќи дека биле воведени врз несоодветна правна основа.
За да ја заобиколи судската пресуда, Белата куќа прво воведе привремена глобална царина од 10 проценти со рок од 150 дена. По истекот на мерката, американскиот трговски претставник Џејмисон Грир најави нов систем на давачки заснован на Член 301 од Законот за трговија од 1974 година, со што Вашингтон настојува да обезбеди посилна правна основа за својата трговска политика.
Новите царини се поврзани со прашањето за принудната работа. Земјите кои имаат формална и ефективна забрана за увоз на производи изработени со принуден труд ќе плаќаат царина од 10 проценти, додека за останатите стапката ќе изнесува 12,5 проценти. Мерката опфаќа речиси целосен увоз од најголемите американски трговски партнери, меѓу кои се Европската Унија, Кина, Канада, Велика Британија, Индија, Јапонија, Бразил, Турција и Русија.
Од царините се изземени енергенсите, ѓубривата, дел од прехранбените производи, како и секторите кои веќе се опфатени со посебни безбедносни тарифи, вклучувајќи ги челикот, алуминиумот, бакарот и автомобилската индустрија. Исклучок се и производите што ги исполнуваат условите од северноамериканскиот договор USMCA.
Мерката предизвика остри реакции кај американските сојузници и конкуренти. Од Европската Унија оценија дека американските обвинувања не се засновани на факти и потсетија дека европското законодавство обезбедува високи стандарди за заштита на работниците. Слични критики упатија и Австралија и Нов Зеланд, оценувајќи дека новите давачки се спротивни на принципите на слободната трговија. Кина ги отфрли американските тврдења за принудна работа, додека Бразил најави можни реципрочни мерки.
Трговските тензии дополнително се продлабочуваат и на северноамериканскиот пазар. Вашингтон најави и посебни царини од 50 проценти за значителен дел од канадскиот извоз, кои треба да стапат во сила во август. Американската администрација тврди дека станува збор за одговор на нерамноправниот третман на американските производи во Канада, додека Отава предупредува дека ќе ги разгледа сите опции за заштита на својата економија.
Доколку најавените контрамерки се реализираат, 2026 година би можела да стане една од најтурбулентните години за меѓународната трговија во последната деценија, со можни долгорочни последици врз глобалните синџири на снабдување и економските односи меѓу водечките светски сили.
Б. Ј.
