Истрелите во обидот за атентат врз словачкиот премиер Роберт Фицо во мај минатата година не беа први, ниту единствени, насочени кон политичар чие авторитарно владеење не го спречува да остане на врвот.
Политичкиот стил на Фицо никогаш не бил суптилен, пишува Зузана Габризова за Еурактив. Една од неговите први незаборавни кампањи датира од пред влезот на Словачка во ЕУ во 2002 година, кога на билбордот за партијата Смер на Фицо пишуваше: „Кон ЕУ, но не со голи задници“, прикажувајќи го, добро, голите задници.
Дури и неговите политички противници никогаш не бегаа да кажат дека Фицо, познат по тоа што е цврст поддржувач на „целта што ги оправдува средствата“, е вешт политичар. Секогаш во режим на кампања, Фицо е надарен комуникатор, мајстор во уметноста на поставување агенда и постојано одвлекување на вниманието во она што се чини дека е сосема непропустлив рецепт.
Создавањето непријатели на кои гласачите ќе се фокусираат и мразат, наместо да ја доведуваат во прашање состојбата на здравствената заштита или економијата, отсекогаш било дел од неговата кутија со алатки. Додека Фицо порано се фокусираше на Унгарците и мигрантите, списокот на наводни непријатели на државата и владата – што Фицо ги користи наизменично – стана неподносливо долг и сè поапсурден.
Постепено спуштање во авторитаризам
Озлогласените истрели од огнено оружје во кои беа убиени истражувачки новинар Јан Куцијак и неговата свршеница во нивниот дом во селото Велка Мача во 2018 година, иако не беа насочени кон Фицо, оставија дамка во неговата политичка кариера.
Убиствата открија многу корумпиран систем на владеење и на крајот доведоа до оставка на премиерот кој стануваше сè поодбранбен и го имаше својот прв обид за напади со негативни наративи против Сорос.
По неговата оставка, Смер на Фицо ги загуби изборите во 2020 година и отиде во опозиција, истата година кога пандемијата „Ковид“ почна да поттикнува анти-естаблишмент чувства.
Фицо, исто така, се приклучи на хорот и почна да ја обвинува владата за потиснување на правата на луѓето, обвинувања што се совпаднаа со тоа што некои од поранешните функционери на владата на Фицо беа или осудени или затворени. Некои од обвинетите почнаа да соработуваат, откривајќи сè повеќе од дното на политичката корупција во времето на Фицо на власт.
Но, за Фицо тоа беше политички лов на вештерки, бидејќи тој ги таргетираше службениците за спроведување на законот и што е најважно, вети одмазда кога ќе се врати на власт.
„Боже – ќе ги избркаме (…) нема да остане ни мрсна дамка (по нив)“, им вети Фицо на своите обожаватели, само во еден пример за сè поагресивниот, а понекогаш и дехуманизирачки јазик од тоа време.
Комбинацијата на агресивна опозициска реторика и неуспехот на коалицијата Матовиќ го доведоа Фицо да седне на премиерската фотелја по четврти пат без преседан во 2023 година.
Првите месеци од враќањето на Фицо беа обележани со демонтирање на институциите за спроведување на законот и радикални промени на кривичниот законик во корист на неговите многубројни сојузници. Неговата тенко прекриена одмазда ги збриша елитните истражители и обвинители и изврши притисок врз непослушните судии.
Обид за атентат, последиците по Фицо предмет на опсервација на психијатрите
Во настанот што ја шокираше земјата, осамен постар напаѓач пукаше повеќе пати врз Фицо, додека тој зборуваше пред мала толпа во Хандлова на 15-ти мај.
Три недели по нападот, Фицо го направи своето прво јавно појавување, нарекувајќи го напаѓачот обичен „апостол на злото и политичката омраза“. Не помалку непријателски беа и месеците што следеа, а Фицо медиумите ги нарекуваше „крвожедни копилиња“, невладините медиуми и опозицијата како „политички свињи“.
Тој, исто така, парафразира една насилна словачка песна:
„Исечи и сечи без милост, на главата на Шимечка“, рече тој, мислејќи на опозицискиот лидер Михал Шимечка.
Словачките психијатри изразија сериозна загриженост за состојбата на демократијата во земјата во отворено писмо, обвинувајќи го словачкиот премиер Роберт Фицо (Smer-SD/NI) за агресивна, поларизирачка реторика и надворешна политика што ја загрозува положбата на Словачка во ЕУ и НАТО.
„Последиците“ од обидот за атентат предизвикаа повеќе од 150 психијатри во јануари да напишат отвореното писмо адресирано директно до Фицо.
Според потписниците на писмото, агресивноста и емотивната експлозивност на Фицо во неговите јавни говори станале поизразени по обидот за атентат во мај 2024 година.
„Се чини дека агресивноста и емоционалната експлозивност во вашиот јавен настап станаа поизразени по обидот за атентат“, напишаа психијатрите.
Директно обраќајќи му се на Фицо, психијатрите нагласија дека неговото сегашно политичко однесување предизвикува фрустрација и незадоволство кај значителен дел од словачкото население, што доведува до зголемен број луѓе да размислуваат за напуштање на земјата.
Тие го обвинија дека е авторитарен, манипулира со факти, лаже и напаѓа новинари, членови на јавноста и политички противници.
До неделата вечерта на 20 јануари, 155 психијатри го потпишале писмото, а бројот продолжува да расте.
Национални протести кои следеа по посетата на Кремљ
Додека антивладините протести организирани претежно од опозициските политички партии се случуваат и се случуваат по враќањето на Фицо на власт во 2023 година, сликата на Фицо како се ракува со Путин два дена пред Божиќ минатата година ги промени работите.
Ова, во комбинација со редовните напади на Фицо врз Украина, Чешка и општата атмосфера во земјата, поттикна низа протести „Мир за Украина“ ширум земјата со порака дека Словачка и припаѓа на Европа, која во Словачка нашироко се смета за светилник на либералната демократија.
Кога речиси 100.000 луѓе излегоа на улиците на овие протести, тоа секако беше поттикнато од обидот на Фицо – со помош на Словачката информативна служба – да тврди дека е во тек државен удар, поддржан од сили од Америка до Сорос и од неодамна додадената на списокот надворечни непријатели – Грузиската легија.
Словачка има гадна историја на злоупотребување на разузнавачките служби во политички битки, иако Фицо досега избегнуваше да ги користи толку бесрамно.
Фицо откако се врати на власт се погрижи да ја има контролата над разузнавачката служба. Тој го избра Павол Гашпар, син на потпретседателот на парламентот на СМЕР и близок соработник на Фицо, Тибор Гашпар, како нејзин директор.
Пред масовните национални протести организирани во петокот, коалицијата на Фицо направи заеднички напори во последните денови да покаже дека не сака да ја извади Словачка од ЕУ, навидум да неутрализира дел од енергијата на протестите.
Но самиот Фицо не отстапува. За него ова не е 2018 година и овој пат смета дека е „подобро подготвен“.
Подготви: Д. Мишев
