БОРКО ЗАФИРОВСКИ
Пред изборите со многу поединости почнав да извлекувам поенти од драмската хроника на нобеловецот и добитник на Пулицеровата за делото „Долго патување во ноќта, на американскиот врвен драмски писател, Јуџин О’Нил, нивниот модерен Чехов, молскавично прифатен низ менталитетот на западната жед за драмски височини.
Големото прифаќање на претежно Руската литература од втората половина на 19-тиот век, во драмата и краткиот расказ, ја круниса американската литература во фантастична оригиналност од почвата во која растеа некои „нови луѓе“, што би рекол видовито и дијалектички Тургењев во „Спроти новите дни“.
Во уметнички творечките дисциплини, со жед се читаа и љубопитно советите за театарската режија на Станиславски, на Мајерхолд или Германецот Рајнхард, Парижанецот Антоан, или на групата Мајнингеновци. Може да се рече дека се зграпчи највредното од Европскиот творечки трезор и преку балетот, сликарството, музиката и градежништвото.
За мене, мотивот да пишам за делото, драмата или поточно за семејната драмска хроника, беа само храбрења со мои познавања и проникнувања во струката, да откријам со какви перспективи може да се пронајде секојдневието на мојата татковина како зглоб во Европскиот и светскиот скелет на вознемирениот, динамичниот свет.
Последиците можеме да ги претпоставиме: зглобот се исчаши до непрепознатлив дури и за основна дневна автономија на самостојна мисла, движење или следење на настаните.
Беше јуни, идеа горештините исто како кај О’ Нил во долгото патување.
Со тоа запре работата на пораката што сакав да ја пратам за опомена со асоцијација а пред да се објави текстот „Чекајќи ги Варварите“. Едноставно, во почеток ме водеше мерката за непретенциозност, а потоа ме совладуваше кошмар од драмските ликови и реалните фигури од денешницата.
Разликата беше во Ајнштајновскиот поим за времето и релативноста: семејната хроника се усвитува и завршува во едно деноноќие а „нашата“ трае без видливи показатели.
Во Јуџиновото патување, таткото Џејмс Тајрон вели, во оваа куќа е мрак, се качува на столица и ја одвртува сијалицата.
Во нашата хроника трепкаат многу сијалици и никој не ги одвртува ниту ги завртува. Хаотичниот неред многу е по сложен а драмскиот ефект нема единство дури во просторот на делување во кои се одвиваат добрите современи драми: единство на простор и време. Нашите, како и Тајронови, склони се кон решенија под алкохол а некои како мајката, не сакајќи да се соочи со вистината за туберкулоза кај помалиот син, или алкохолот кај сите, предводени од немоќта на таткото, глумец кој не го достигнал зенитот, без нови улоги ги игра репризите на ролји соочувајќи се со проблемите, се опушта во опијати (морфиум).
Летото беше лажливо исто колку и нашите предизборни ветувања.
Со мачнина и неверица се гледаа прости и не-изживеани насилници како надоаѓаат во напуштени, често и скрвавени државни работни простории и институции. Не за прв пат, се влегуваше во службени возила, за во маало да ги видат, во родниот крај и калливото село. Децата им се радуваа а жените танцуваа, во занес и непознати „суплементи“.
Дојде есен, па еве зимата на 2025′ трае. Ги чека големите јубилеи на ослободувањето и победата над фашизмот, а некои, веќе бивши, министерки, ќе прават година од лани кога со манипулација во женскиот клуб на СДСМ на трибина кај неук силеџија и узурпатор на Боречките традиции и простории, во Градскиот одбор а и замрениот Републички на СБМ одбележуваа 80 години (2024,?) од ослободувањето. Итаа за сликање спроти избори.
Во меѓувреме, очекувано, се собираат отворени и одамна затворени прашања, дилеми и предизвици соодветно на времињата и околностите во кои се создавале и решавале или се менувале од потреби, интереси но и незнаење.
На сите креатури од дипломатско инфантилно поигрување, од авантуризам низ меѓународните финансии, стопански политички договори до башибозук во минење граници и приредување забави, давање импровизирани изјави, правење одлуки и закани кон авторитет и политички заедници, до квичење и цимолење заради ветви басми од кои се скроени. Рековме, ќе стивнат, но далеку од тоа.
Да видиме трошка од Македонскиот пат низ таканареченото „прашање“, кај Бугарските „кумови“ в’прос а кај сите други, по желба.
За Цар Душан, за Отоманските косовски паши и бегови во географија на вилаети, за оживување на пцовисаната „Ванчомихајловистичка“ кобила од која се уште се труе умот.
Секогаш, по воспоставен ред, кога јавноста не е будна или некому му требаат пари и јавно само-истакнување. Евтино, колку за „децата“, билетите, пивата и пајнци за телешко со зарзават, на пример.
Македонското ПРАШАЊЕ (?) ни стигна како ново откритие, од Америка. Туристичка студиска група отиде да се шлае низ Соединетите држави, па немајќи што и каде некој барем да намигне, платија за да се сретнат со работливи луѓе од наше потекло, внуци и правнуци на генерациите кои врбувани и плаќани од Софија, долго се грижеа за патетичната, двосмислена МПО, Македонската „патриотическа“ организација, всушност јадрото за дежурен раскол и напад врз Македонската држава.
Не се исклучуваат ни тезите дека тоа е патот за финансирање на Ванчо Михајлов, на пишуваните дела и алхемична пропаганда со по некоја ликвидација. Значи, на менталната и безидејна празнина добро и дојде да ја открие Македонската болка сред Америка.
Бајато и неодговорно, колку да бранува, ама и да нанесе штета, можеби пак со заробување и ветрови низ пот-просечност. Нема место за реплицирање со незрел и неук авантуризам, но, не треба да се премолчува историјата ниту надмено да се просудува.
Државотворниот пат на Македонската борба за слобода е долг пат низ кој минале генерации (Претседателот Глигоров во Обединетите нации во деведесеттите спомна повеќе од 120 години, што укажува на Кресненското востание и Уставот, како и други настани до Илинден и Манифестот, па до АСНОМ, каде веќе говориме за Држава), а таа сложеност по ништо не е баш иста или заедничка, туку е битта на Чуповски, Мисирков, пред и после.
Така е и со предводникот, воениот и поставениот пат на Борбата и генерациите што понесоа одговорност за државата на сегашното поднебје. Незаменливо и трајно.
Финалните воени дејствија и меѓународната дипломатија носат решенија низ акции и контакти. Таа стекната доверба говори за државничка самосвест, па кулминира со договорите на Вис каде во јуни престојува нашата делегација, Ченто, Чучков и Петрушев при Националниот ослободителен комитет на Југославија, предводен од Јосип Броз Тито.
Разговорите доцнат но се чекаат мислењата на Џилас од Москва, на Черчил и Американскиот став. Тоа е еден сложен циклус кој се заокружува со маестралната дипломатска вештина на Тито и неговата убеденост во Македонските права на држава и нација.
По враќањето, удрени се темелите на АСНОМ, и продолжените активности.
Чучков есента заминува за Белград и до 1946 г. учествува во формирањето на Привремената влада, па во март 1945, во Првата влада на ДФЈ како Министер за Македонија.
Објавува и во печатот низа статии за нашата борба и за суштината на Македонското прашање. На многумина и не им се допаднале неговите ставови, па се повлекува во Скопје каде и бирам за пратеник, директор на НУБ, го формира „Танец“, па се посветува на академски должности на Економскиот факултет.
Патем, пред формирањето на Првата редовна Влада, на ЈАЛТА се преиспитува меѓусебно Тројката на големите, Черчил, Рузвелт и Сталин, каде за Македонија се потврдуваат сегашните граници, а строго акцентирање од Британците на не мешање заради приговори на грчките леви и граѓански организации за присуство на македонски партизани, туку соработка со соседите за културна автономија.
Дека патот до затворање на „прашања“ води низ борби, знаења и умеења, па не е ни идеолошки или дневно политички, потврдува и Рефератот на Абаз на ЦК СКМ, за „антипартиска“ група предводена од Чучков, Глигоров и Апостолски, што наскоро ќе избледе пред големината на овие силни личности, интелектуалци и борци.
Со нив и новите генерации, со угледот на слободната држава, исчезна и „прашањето“. Тоа не постои, а може да го актуелизираат злонамерни шарлатани од соседството и незрели домашни авантуристи.
Зад нас се 150 години државност, од вековната борба.
Текстот е личен став на Авторот.
