Пред 11 години Русија насилно ја зазеде украинската територија. Пред три години Русија започна целосна инвазија на Украина. Денес, Украина се соочува со нова закана за нејзиниот суверенитет: барањето на американскиот претседател Доналд Трамп земјата да предаде значителен дел од своето минерално богатство или да се соочи со изгледите за идна руска интервенција без американска поддршка, пишува Ендрју Богранд, виш советник за политика во Оксфам во анализата објавена на Кијив Индипендент.
Предложениот „договор“ беше дочекан со скептицизам од рударски експерти, со одбивање од Кијив, па дури и со контрапонуда од Кремљ. Зачудувачки, оваа „многу голема работа“ се чини дека целосно ги игнорираше амбициите на украинскиот народ – а сепак беше дочекана со двопартиско признание во САД.
Наместо да создаде економска врска што ќе ги држи двете нации заедно, овој договор за минерали ќе биде фијаско и за Американците и за Украинците. Договорот направен преку принуда, наместо правични преговори со консултации со заедницата, не само што ќе ја влоши хуманитарната вонредна состојба на Украина и напорите за долгорочен развој; исто така нема да го зајакне синџирот на снабдување со минерали во Америка.
Трамп е во право дека на САД ќе им требаат критични минерали – вклучувајќи литиум, графит и ретки земји – кои ќе ја напојуваат енергетската и безбедносната технологија на иднината. Но, преку децениската работа на Оксфам во рударските заедници, од прва рака знаеме дека договорите што се формирани без согласност од заедницата се предодредени да пропаднат. Кога луѓето не се во можност да оформат како (или дали) ќе се одвива рударството во нивните дворови, компаниите и владите ги сносат трошоците за протести, прекини на работа и тужби.
Дури и во најдобри околности, договорите за рударство рутински се распаѓаат. Во конфликтните зони како Украина, сите облози се исклучени. Рударството е капитално интензивна и често опасна работа. Споровите за земјиштето се вообичаени, па дури и добро осмислените проекти може да ги поткопаат активистите за човекови права, заедниците домаќини, домородните групи и локалните рудари од мал обем. Покрај тоа, профитот во никој случај не е загарантиран, особено не на краток рок: само 30% од критичните минерали во Украина се во оперативни рудници. За остатокот, ќе бидат потребни во просек 18 години пред да биде можно производството.
Можеби, со оглед на овие ограничувања, најновата – „поголема, подобра“ – верзија на договорот за минерали на Трамп опфаќа и други природни ресурси, вклучувајќи нафта и гас. Сепак, основните проблеми најверојатно ќе останат: недостигот на консултации, а камоли согласност, а дипломатијата со огнено оружје не е начин да се обезбеди синџир на снабдување или да се повратат трошоците.
„Доколку односите на САД со Украина се насочат кон „минерален колонијализам“ – обликуван од потчинетост, ароганција и доминација без обѕир кон украинскиот народ – ниту една страна нема да победи“.
Ерик Принс, воениот изведувач и советник во сенка на Трамп, предложи финансирање на војната во Авганистан преку рударство, што не изнесуваше ништо. Кремљ експериментираше со моделот рударство за борба со групата Вагнер, кој беше отфрлен по обидот за државен удар во Русија. Во Украина, секое неконтролирано брзање за екстракција на минерали без заштитни мерки е сигурно дека ќе пропадне; уште полошо, сигурно ќе ја влоши корупцијата и социјалниот конфликт, дополнително поткопувајќи ја профитабилноста на приватниот сектор и одговорноста на државата пред својот народ. Накратко, тоа би ги уништило темелите за стабилна, просперитетна Украина.
Има подобар пат напред.
Прво, владите на САД и Украина треба да бидат реални за краткорочните придобивки од соработката во рударството и да ценат дека развојот на природните ресурси на Украина е долгогодишен потфат. Тоа нема да создаде вид на краткорочна врска што Украина ја бара за нејзината безбедност. Наместо тоа, со проценета сметка за наплата од 524 милијарди американски долари, овие ресурси подобро ќе се искористат како дел од долгорочниот домашен фонд за реконструкција и обнова. Украинската влада треба да отфрли каков било непромислен трансфер на богатство што може да ги поткопа непосредните хуманитарни потреби на нејзиниот народ и идниот политички и економски успех.
Второ, владата на САД треба да се фокусира на изградба на еластичен синџир на снабдување со минерали, кој вклучува осигурување дека локалните заедници имаат вистински збор за тоа дали и како проектите за рударство се движат напред и инвестирање во попријатна средина за бизнисот. Самата рударска индустрија, која презеде неодамнешни чекори за подобрување на своите општествени перформанси и заложби за човекови права, треба да се залага за порационални политики во земјите погодени од конфликти, како Украина, и да го отфрли глобалното уништување на антикорупциските мерки од оваа администрација.
И на крај, и можеби најважно, креаторите на политиката треба да се стремат кон праведен и одржлив мир кој ќе го признае територијалниот интегритет на Украина и ќе ја гарантира безбедноста на украинскиот народ.
Оваа последна рунда на „минерална дипломатија“ ја одразува новата геополитичка реалност која ќе биде обликувана од она што се крие долу. Дипломатијата, сепак, бара почит, ангажман и такт. Доколку односите на САД со Украина се насочат кон „минерален колонијализам“ – обликуван од потчинетост, ароганција и доминација без внимание на украинскиот народ – ниту една страна нема да победи.
Подготви: М. Д.
