Во услови на продолжена војна во Украина, зголемени тензии на Блискиот Исток и растечки глобални безбедносни предизвици, лидерите на земјите-членки се обидоа да ја дефинираат идната улога на НАТО и распределбата на одговорностите меѓу САД и европските сојузници на Самитот на НАТО кој се одржува во Анкара.
На Самитот американскиот претседател Доналд Трамп упати порака дека европските држави мора да преземат многу поголем дел од финансискиот и воениот товар во рамките на Алијансата, истовремено изразувајќи незадоволство од нивната воздржаност да ги поддржат американските операции против Иран. Според Трамп, таквата позиција ја доведува во прашање оправданоста на долгогодишните американски инвестиции во европската безбедност, особено во време кога Вашингтон сè повеќе го насочува својот стратешки фокус кон Индо-Пацификот и конкуренцијата со Кина.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц го претстави концептот „Духот на Анкара“, визија според која Европа треба да изгради посилни сопствени одбранбени капацитети, но без да го наруши трансатлантското партнерство. Наместо создавање алтернатива на НАТО, идејата е европските држави да станат покредибилен и посамостоен столб во рамките на Алијансата преку значително зголемување на инвестициите во одбраната, развој на домашната воена индустрија и постепено достигнување на целта од пет проценти од бруто-домашниот производ за одбранбени трошоци до 2035 година.
Самитот донесе најави за повеќемилијардни инвестиции во развојот на одбранбената индустрија, што генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, го оцени како почеток на „трансатлантска одбранбена индустриска револуција“. Меѓу најзначајните договори се издвојуваат инвестиции од повеќе од 40 милијарди долари во системи за одбрана од беспилотни летала, развојот на британската ракетна програма „Длабок удар“, како и заеднички европски набавки на дронови, извидувачки платформи и системи за надзор, со цел зајакнување на источниот дел од Алијансата и намалување на зависноста од американските капацитети.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски повторно апелираше за побрза испорака на системи за противвоздушна одбрана и дополнителна воена помош, нагласувајќи дека украинските сили и понатаму играат клучна улога во ограничувањето на руските воени капацитети. Од Москва, пак, портпаролот на Кремљ Дмитриј Песков порача дека Русија внимателно ги следи одлуките од самитот, но оцени дека новите испораки на оружје нема да ја променат динамиката на воените операции. И покрај тоа, НАТО останува на ставот дека Русија претставува долгорочна закана за евроатлантската безбедност, додека сојузниците се соочуваат со предизвикот да ја одржат поддршката за Кијив без дополнително да ги оптоварат сопствените јавни финансии.
Како домаќин, претседателот Реџеп Таип Ердоган настојуваше да ја потврди позицијата на Анкара како важен посредник во регионалните и глобалните кризи, вклучувајќи и иницијативи за намалување на тензиите меѓу САД и Иран, како и за стабилизирање на состојбата во Ормускиот Теснец и во Газа.
На самитот учествуваше и македонската делегација, предводена од претседателката Гордана Силјановска-Давкова, министерот за одбрана Владо Мисајловски и министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски.
Б. Ј.
