На 13 октомври 2025 година, пред Плоштадот Amaro Mall во Општина Шуто Оризари, Здружението Иницијатива за правата на жените од Шуто Оризари, одржа креативен активизам под мотото: „Граѓаните избираат: здравје за сите!“. На настанот, граѓаните, а особено жените, побараа бесплатни здравствени услуги за време на бременоста, породувањето и за доенчињата, како и еднаков пристап до квалитетна здравствена заштита.
Истражувањето спроведено во Шуто Оризари, Штип и Куманово во 2023 година покажа дека над 80% од жените Ромки плаќаат за прегледи, особено за ехо-прегледи, иако Програмата за партиципација предвидува бесплатни услуги за време на бременоста и за доенчињата. Дополнително, само 55% од испитаничките направиле ортопедски прегледи за доенчиња, а 6% од нив платиле иако им следува бесплатно. Главните причини за ниската искористеност се недостапност на термини преку „Мој термин“ и недостаток на информации – дури 92% од испитаничките не биле информирани за превентивните мерки.
Креативниот активизам имаше и симболичен карактер – како потсетник дека секој граѓанин има право на глас, не само во изборниот процес, туку и во борбата за еднаков пристап до здравствена заштита. Организаторите ги поканија кандидатите за градоначалници на Општина Шуто Оризари да се заложат за барањата на граѓаните, но ниту еден не се појави.
Настанот истакна долгогодишен проблем со недостиг на матични лекари, педијатри и друг здравствен кадар во Шуто Оризари, општина каде живее најголем број од ромската заедница. Според последниот попис од 2021 година, здравствени услуги треба да ги користат 25.726 жители.
Барања до Министерството за здравство, Фондот за здравствено осигурување и локалната власт:
Итно решение за зголемување на бројот на матични лекари, педијатри и медицински персонал, со зголемување на буџетот за превентивни мерки.
Обезбедување еднаков пристап до здравствени услуги, правилно распоредување на термини и воспоставување на управување и менаџмент во Здравствениот дом Шуто Оризари.
Поддршка од идниот градоначалник и Советот на општина Шуто Оризари за здравствени акциски планови со посебен фокус на здравјето на жените и доенчињата.
Граѓаните упатија конкретни пораки:
Да се зголеми бројот на матични лекари и специјалисти.
Да се зголемат термините за специјалистички прегледи преку „Мој термин“.
Да се реновира здравствената амбуланта за квалитетни услуги.
Да се овозможи дежурна служба и итна помош.
Бесплатни прегледи за време на бременоста и по породувањето.
Креативниот активизам произлегува од проектот „Унапредување на здравствени права на жените, девојките и ранливите групи“, поддржан од Влада на Швајцарија преку ЦИВИКА Мобилитас, кој анализира превентивни програми на Министерството за здравство, вклучувајќи: Програмата за партиципација, Програмата за малигни заболувања, Програмата за активна здравствена заштита на мајки и деца и Програмата за ХИВ.
