Албанското малцинство на југот на Србија е под притисок. Властите во Србија ги бришат Албанците кои се во странство од матичните книги на населението, така што илјадници од нив остануваат без државјанство, вели истражувачката Флора Ферати-Заксенмаер од Универзитетот во Гетинген, која истакна дека темата ја открила сосема случајно, во 2016 година, кога престојувала во Медвеѓа за друг проект.
„Секој втор Албанец со кој зборував ми велеше дека ги отпишуваат“, се сеќава Ферати , во статија за ДВ на албански јазик.
Пасивирањето на адресите е една од дискриминаторските мерки на Србија кон Албанците: „Не ни е дозволено да се интегрираме во јавниот живот, честопати инвеститорите се спречени дури и да инвестираат во Прешево“ , вели Шаип Камбери, единствениот пратеник Албанец , во српското Собрание.
Пречка за Албанците е сè поголемата милитаризација на областа. Србија постави 48 воени бази на границата со Косово, од кои повеќето се во регионот на Прешево.
Сведоштво
Кога Сафет Демири, во август 2019 година, сакал да ја обнови регистрацијата на своите деловни автомобили, му било кажано: „Веќе не си во адресниот регистар“. Демири е роден во Медвеѓа (Србија) и неговото семејство живее таму веќе 200 години, меѓу кои и туристички хотел и телекомуникациска компанија фирма. Од 2019 година му е ускратено правото на адреса во Медвеѓа.
Српските власти ова отпишување го нарекуваат „пасивизација“.
„Доколку утврдат дека некој повеќе не живее на пријавената адреса, лицето се брише од адресниот регистар“, објаснува Ферати.
Бришењето има сериозни последици за засегнатите. Тие немаат пристап до јавни услуги, не можат да добијат пасош, ниту да добиваат здравствени услуги.
Со „пасивизација“ до намалување на бројките
Целта е да се намали бројот на Албанците во Јужна Србија. Бројките од студијата на Макс-Планк зборуваат сами за себе, вели Ферати Заксенмаер.
„Додека во Прешевската долина бројот на пасивизирани адреси опфаќа речиси 10 проценти од населението, во другите делови на Србија бројот на пасивизации влијае на многу помалку од еден процент од жителите на општините“, вели Ферати Заксенмаер.
Етничко чистење со административни методи
Хелсиншкиот комитет за човекови права го нарече пасивност на адресите „етничко чистење со административни методи“. Речиси 60.000 Албанци живеат во Прешевската Котлина, која ги опфаќа општините Медвеѓа, Прешево и Бујановац.
Иако тие го сочинуваат мнозинството од населението во тие општини, и Србија ги потпиша конвенциите на Советот на Европа за националните малцинства, Албанците се систематски маргинализирани, вели Шаип Камбери, единствениот пратеник Албанец во српскиот парламент. Дури и како кандидат за ЕУ, Србија вети дека ќе ја подобри состојбата на албанското малцинство во јавните институции.
Сензибилизирање на прашањето кај меѓународната заедница
Томас Хакер од либералната партија ФДП за ДВ вели дека прашањето за албанското малцинство во Србија заслужува поголемо меѓународно внимание.
„Фокусот во моментов е на дијалогот Приштина-Белград, други подеднакво важни теми за жал се во сенка. Процесот на пасивација изгледа како процес на бавно отстранување на правата. Дури и германското Министерство за надворешни работи апелираше до сите одговорни да постапат согласно своите обврски и да се однесуваат потранспарентно и по фер.
Српската влада во минатото ги отфрлаше обвинувањата дека пасивноста е мерка за дискриминација на Албанците, се вели во изјавата на тогашниот министер за локална самоуправа Александар Мартиновиќ, во декември 2023 година. Од ДВ посочуваат дека побарале изјава од сегашното Министерството за внатрешни работи на Србија, но засега нема одговор.
Подготви: Д. Тахири
