Додека новата Сирија се бори да се обликува, старите закани повторно се појавуваат. Хаосот по соборувањето на Башар ал Асад „го отвора патот“ на таканаречената Исламска држава (ИД) да се врати.
Според водечки курдски командант кој помогна да се победи џихадистичката група во Сирија во 2019 година, враќањето веќе започна.
„Активноста на Даеш [ИД] е значително зголемена, а опасноста од обновување се удвои“, вели во интервју за Би-би-си генералот Мазлум Абди, командант на Сириските демократски сили (SDF), главно курдска милиција алијанса поддржана од САД. „Тие сега имаат повеќе способности и повеќе можности“.
Тој вели дека милитантите на ИД, според разузнавачките извештаи, заплениле дел од оружјето и муницијата оставени од трупите на сирискиот режим.
Абди предупредува дека постои „реална закана“ дека милитантите на ИД ќе се обидат да упаднат во затворите што ги водат СДФ во североисточна Сирија, во кои држат околу 10.000 нивни луѓе. СДФ, исто така, држи околу 50.000 членови на нивните семејства во кампови.
Тој го поздрави падот на режимот на Асад – кој го приведе четири пати. Но, тој изгледаше уморно и призна дека е фрустриран од можноста уште еднаш да се бори со старите битки.
„Се боревме против нив [ИД] и плативме со 12.000 души“, рече тој, мислејќи на загубите на СДФ. Мислам дека на одредено ниво ќе мораме да се вратиме таму каде што бевме порано“.
Ризикот од оживување на ИД е зголемен, вели тој, бидејќи СДФ е под зголемени напади од соседна Турција и бунтовничките фракции што ги поддржува, и мора да пренасочи некои борци во таа битка. Тој вели дека СДФ морала да ги прекине операциите против тероризмот против ИД, а стотици од илјадниците затворски чувари , се вратиле дома за да ги бранат своите села.
Анкара ја гледа СДФ како продолжение на ПКК, забранетите курдски сепаратисти кои водат бунт со децении и се класифицирани како терористи од САД и ЕУ. Турција долго време сака „тампон зона“ од 30 километри во курдскиот регион во североисточна Сирија. По падот на Асад, се повеќе притиска да го добие.
„Закана број еден сега е Турција бидејќи нејзините воздушни напади ги убиваат нашите сили“, рече генералот Абди. „Овие напади мора да престанат, бидејќи тие нè одвлекуваат од фокусирање на безбедноста на центрите за притвор“, рече тој, „иако секогаш ќе даваме се од себе“.
Анкара се обидува да го пополни вакуумот на моќ во Сирија по соборувањето на Асад
Како што наведува ВоА, Турција е водечка меѓу локалните, регионалните и глобалните сили кои се обидуваат да го пополнат вакуумот на моќ по соборувањето на сирискиот претседател Башар ал-Асад на 8 декември. Анкара е подготвена да биде еден од најголемите победници во Сирија по Асад.
И покрај тоа што е во воен сојуз со САД во рамките на НАТО, главната цел на Турција во Сирија и е сојузникот на Соединетите Држави во земјата – Сириските демократски сили предводени од Курдите, или СДФ.
Со години, СДФ соработуваше со американските сили во борбата против Исламската држава на североистокот на Сирија, победувајќи ја ИД во нејзиното последно место, Багуз, во близина на границата со Сирија, во март 2019 година.
Околу 900 американски војници се распоредени заедно со силите предводени од Курдите за да ја спречат ИД повторно да воспостави географска основа, а Курдите ги надгледуваат затворите во кои се сместени илјадници борци на ИД и нивните семејства.
Сепак, Турција ги гледа Единиците за одбрана на народот, или ЈПГ, кои го сочинуваат најголемиот дел од борбените сили на СДФ, како продолжение на Курдистанската работничка партија или ПКК со седиште во Турција. ПКК е ангажирана во бунт во југоисточна Турција со децении, понекогаш прибегнува кон насилство во нејзината потрага по поголема автономија и права за етничките Курди. Турција, САД и Европската унија сите ја гледаат ПКК како терористичка организација.
СДФ не ги негира своите врски со ПКК, но рече дека нема да учествува во терористички напади на турска територија.
На 15 декември, турскиот министер за национална одбрана Јашар Ѓулер го нарече расклопувањето на курдските сили „примарно прашање на Анкара во Сирија“.
„Ова им го изразивме на нашите американски пријатели. Очекуваме тие да ја преоценат својата позиција [за поддршката за Курдите]“, рече Ѓулер.
Тој го повтори претходниот коментар на турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган, кој на 10 декември рече дека борбата против курдските сили во Сирија, „која ја загрозува безбедноста и вечноста на двете земји, ќе продолжи без никаква отстапка“.
Курдите „ќе изгубат најмногу“
Додека аналитичарите ја гледаат Турција како еден од главните добитници од паѓањето на режимот на Асад, Курдите „се чекаат да загубат најмногу“, од нивната автономија до безбедноста на нивните заедници, изјави Фаваз Гергес, професор по меѓународни односи на Лондонската школа за економија, за France 24 на 5 декември.
По избувнувањето на граѓанската војна во Сирија во 2011 година, курдските сили прогласија автономија над делови од североисточна Сирија во ноември 2103 година, каде што формираа мнозинство.
Се проценува дека 30 милиони Курди се распространети низ северен Ирак, западен Иран, северна Сирија и сочинуваат приближно 18% од населението на Турција.
Најголемата етничка група без татковина, Курдите долго време се соочуваат со прогон во Сирија и на други места. Турција, која дели речиси 900 километри граница со Сирија, беше долгогодишен противник на режимот на Асад и главен поддржувач на вооружените групи таму , вклучувајќи ги и сунитските џихадистички фракции. Турција, исто така, прими околу 3,6 милиони сириски бегалци, што стана извор на домашна вознемиреност.
Од 2016 година, Турција започна повеќе воени операции во Сирија насочени кон Курдите со цел да се спречи формирање на автономен курдски регион на нејзината граница.
Во 2019 година, Турција се обиде и не успеа да создаде тампон зона од 30 километри долж нејзината граница со Сирија. Со години, Ердоган сигнализираше дека неговите планови за воспоставување на таа одбранбена област остануваат на место. Веднаш по соборувањето на Асад, борците поддржани од Турција навлегоа за да преземат територија под контрола на СДФ како дел од тој план.
Драган Мишев
