Брзото одмрзнување на долго замрзнатите дипломатски односи меѓу САД и Белорусија продолжува да опстојува во насловите, додека претставникот на американскиот претседател Доналд Трамп, Џон Коул, повторно ја посети Белорусија на 11 септември, пренесува Кијив Индипендент.
Оваа посета обезбеди ослободување на 52 затвореници и доведе до укинување на санкциите од страна на САД врз националната авиокомпанија на Белорусија, Белавија. Се очекуваат повеќе ослободувања на затвореници во наредните недели.
Сепак, овој брз процес ги натера набљудувачите да се запрашаат што добиваат двете страни. За белорускиот диктатор Александар Лукашенко, придобивките полека стануваат очигледни, бидејќи тој гледа како се укинуваат санкциите врз неговиот режим.
За разлика од тоа, придобивките за Соединетите Американски Држави остануваат нејасни.
Процесот на преговори, кој наводно започна пред повеќе од една година додека американскиот претседател Џо Бајден сè уште беше на функција, се забрза откако претседателот Доналд Трамп ја презеде функцијата во јануари.
Соединетите Американски Држави се вклучија со Лукашенко во очекување на започнување мировни преговори со рускиот претседател Владимир Путин, за време на кои Лукашенко требаше да биде „шепотот во увото на Путин“.
Според новинарот Сајмон Шустер, годината разговори преку затскриени канали го отвори патот за озлогласениот и досега неуспешен самит во Алјаска на 15 август. Сепак, разговорите се чини дека го привлекоа вниманието на Трамп и кон Белорусија и нејзините над 1.100 политички затвореници – тој објави за ова прашање три пати на својата платформа за социјални медиуми Truth Social и ја спомена темата за време на брифингот во Белата куќа на 5 септември.
„Администрацијата на Трамп некако успеа да му го продаде тоа како потенцијална хуманитарна победа. (…) Трамп сака да има традиционална победа како голем лидер кој ослободи повеќе од 1.000 заложници“, рече Арцјом Шрајбман, нерезидентен научник во Центарот Карнеги Русија Евроазија.
Интересот на Вашингтон за преговори со Минск најдобро се опишува како многу персоналистички и кревок, според Шрајбман.
Ослободувањата на затворениците на почетокот на 2025 година, вклучувајќи ги и оние на американски граѓани и новинари од американскиот радиодифузер Радио Слободна Европа, се чинеше дека се форма на авансна уплата од режимот на Лукашенко за градење доверба – тие беа пречекани само со симболични гестови, во форма на објави на социјалните мрежи од страна на Трамп и посети на американски претставници.
Јунските ослободувања, вклучувајќи го и она со опозицискиот активист Сијархеј Цихануски, и неодамнешното ослободување на уште 52 заложници, се чини дека постигнаа опиплива отстапка – укинување на санкциите наметнати врз белорускиот авиопревозник Белавија, насочени кон сервисирање на авиони, делови и набавка на софтвер.
Со оглед на блиските врски на Минск со Москва, лиценцата сè уште доаѓа со ограничувања. Иако ограничувањата беа отстранети за осум авиони во флотата на Белавија, Боингот 737-8EV (EW001PA) во директна употреба на Лукашенко останува санкциониран. А овластувањето за користење на флотата сè уште забранува летови до Русија, кои Белавија ги извршува во голема мера, и до Куба, Иран, Северна Кореја и регионите на Украина окупирани од Русија.
Бирото за индустрија и безбедност на САД одделно да ги разгледа барањата за делови за авиони на Белавија, од случај до случај, за да се осигури дека тие се сметаат за нејзината комерцијална флота и не се пренасочуваат кон Русија или други „неподдржани“ крајни корисници.
Боинг не одговори на барањето на Kyiv Independent за коментар.
Обезбедувањето слобода на затворениците стана дел од напорите за „нормализирање на односите“ меѓу Белорусија и САД, според Џон Коул.
„Претседателот Трамп смета дека ако можете да имате однос со луѓе со кои не би имале во минатото, но се обидете да го изградите, тогаш можеби нема да имаме толку многу војни на маса“, рече Коул во ексклузивно интервју за DWS News.
Освен амбицијата да се постигне „хуманитарна победа“, регионалната безбедност е уште еден фактор што треба да се земе предвид, според д-р Рихор Астапенија, белоруски политиколог и директор на Белоруската иницијатива во програмата за Русија и Евроазија во Чатам Хаус.
„(Администрацијата на Трамп) би сакала да има глас во рускиот политички систем (и во овој момент, веројатно го гледаат Лукашенко како сигурен претставник на него) за да разговараат повеќе за деескалација“, забележува Астапенија. „Реториката за потребата од мир и преговори што ја користат Трамп и Лукашенко е доста слична“.
Конечно, според Астапенија, создавањето простор за маневрирање за Лукашенко може да се наведе како уште едно можно размислување.
„Гледајќи ја зголемената зависност на Белорусија од Русија во текот на изминатите пет години, (администрацијата на Трамп) веројатно дошла до тажен заклучок дека Белорусија може да престане да постои за уште 5-10 години под овој режим“, изјави Астапенија за Кијив Индепендент. „Продолжувањето на овој процес за уште 20 години се чини како подобра перспектива“.
Лукашенко досега има причина за оптимизам, бидејќи полека се оддалечува од тоа да биде меѓународен отпадник и се стреми да ја врати дипломатската мисија на САД во Минск, како и да ги укине санкциите на САД за белоруските банки и производители на калиумови ѓубрива – главниот извоз на земјата.
Лукашенко и претходно беше на оваа позиција: Во 2015 година, тој ги ослободи политичките затвореници во земјата во замена за подобрување на односите со Западот. Минск потоа беше домаќин на преговори за решавање на војната предизвикана од руската инвазија на Украина и анексијата на Крим.
Повторувањето на ова сценарио би било поволно за Лукашенко, изјави за Кијив Индепендент Џианис Кучински, дипломатски советник на Циханускаја, кој е во контакт со американската администрација.
Но, сè уште не е време да се омекне пристапот кон Лукашенко, вели Кучински. „Лукашенко е уште повеќе зависен од Путин. Без него, Лукашенко би траел приближно колку нуркач без боца со кислород. Можеби ќе плива малку, но нема да стигне до површината.“
Кучински истакнува два правци за преговорите меѓу САД и Белорусија, кои се многу во согласност со рамката на Коуле: хуманитарниот пат, кој се фокусира на ослободување на неправедно притворени лица, и политичкиот, кој предвидува запирање на репресијата, процес на демократизација и, на крајот, слободни избори во Белорусија.
Политичките аналитичари заклучуваат дека развојот на односите меѓу САД и Белорусија би можел да биде ограничен од различни надворешни фактори, вклучувајќи го и високо персонализираниот интерес на Трамп, кој би можел да исчезне со текот на времето, евентуалниот застој во преговорите меѓу Русија и Украина и продолжувањето на европските санкции – доколку не се укинат европските ограничувања, секое суспендирање на санкциите на САД би било залудно.
Литванија, дом на морското пристаниште Клајпеда, кое служеше како европска порта за белорускиот извоз на поташа, останува цврста во почитувањето на санкциите против Лукашенко. Полска, која неодамна виде околу 20 руски беспилотни летала како го напаѓаат нејзиниот воздушен простор, презеде уште построги мерки во односите со Лукашенко – вклучително и привремено, но целосно затворање на полско-белоруската граница.
„Не гледаме дека Европската Унија во моментов има апетит да ја промени својата политика кон Лукашенко, да укине некои санкции од него или да направи некакво ресетирање на легитимизацијата со него“, рече Кучински.
Сепак, и покрај ризиците Западот да стане жртва на измамите на Лукашенко, сепак може да има вредност што може да се добие од процесот, тврди Шрајбман. Тој укажува на претходното затоплување на односите во 2015 година, за време на кое белоруското граѓанско општество доби одмор, кој го искористи за развој и раст, што на крајот доведе до масовните протести во 2020 година.
Но, пресвртот на какви било либерализации по завршувањето на преговарачкиот процес е исто така сосема можен, имајќи ја предвид потребата на Лукашенко да се подготви за транзицијата на власта во Белорусија во не толку далечна иднина, според Шрајбман.
„Но, искрено, ова сè уште не е причина да не се обидеме да спасиме животи на луѓе во овој процес. И можеби тоа е вредно само по себе.“
Д. Мишев
