Обновливите извори на енергија сè повеќе го обликуваат енергетскиот пејзаж на Европската Унија, покажуваат најновите податоци на Евростат. Во 2024 година, повеќе од една четвртина од вкупната финална потрошувачка на енергија во ЕУ потекнува од обновливи извори — ветер, сонце, вода и биомаса — што претставува јасен сигнал дека зелената транзиција се забрзува.
Учеството на обновливата енергија достигна околу 25%, што е речиси тројно зголемување во споредба со 2004 година, кога изнесувало помалку од 10%. Овој раст не е случаен, туку резултат на долгорочни политики, инвестиции и зголемената потреба за енергетска безбедност во услови на геополитички и климатски кризи, велат статистиките на Eurostat.
Најголем напредок е забележан во производството на електрична енергија. Речиси половина од струјата во ЕУ во 2024 година е произведена од обновливи извори, при што водечка улога имаат ветерните и соларните капацитети, заедно со хидроелектраните. Со ова, обновливите извори веќе не се алтернатива, туку стануваат доминантен дел од енергетскиот микс, постепено потиснувајќи ги фосилните горива.
Сепак, податоците откриваат и значителни разлики меѓу земјите-членки. Држави како Данска, Португалија и Хрватска произведуваат над две третини од својата електрична енергија од обновливи извори, додека други — како Малта, Луксембург и Чешка — сè уште заостануваат. Овие нерамнотежи укажуваат на потребата од посилна поддршка и насочени политики во земјите каде зелената транзиција оди побавно.
Најголем предизвик останува секторот на транспорт, каде уделот на обновливи извори е сè уште релативно низок, околу 11%. И покрај растот на електричните возила и биогоривата, овој сектор се покажува како најтежок за декарбонизација.
Европската Унија веќе ги постави следните чекори. Со ревидираната Директива за обновлива енергија, целта е до 2030 година најмалку 42,5% од вкупната потрошувачка на енергија да биде од обновливи извори, со амбиција таа бројка да се приближи и до 45%. Ова е клучен дел од пошироката стратегија за намалување на емисиите на стакленички гасови и постигнување климатска неутралност до 2050 година, пишува Eurostat.
За граѓаните, овој тренд значи помала зависност од увоз на енергенси, поголема отпорност на ценовни шокови и потенцијал за нови „зелени“ работни места. За носителите на политики, пак, податоците се јасна порака: транзицијата е во тек, но темпото мора да се засили ако Европа сака да ги исполни сопствените климатски и енергетски ветувања.
Обновливи извори на енергија во Северна Македонија
Учеството на обновлива енергија во бруто финалната потрошувачка на енергија во Северна Македонија во 2024 година изнесувало околу 22.8 %, што укажува на постепено зголемување на уделот на „зелена“ енергија во вкупното енергетско потрошување.
Во производството на електрична енергија, обновливите извори достигнале 26.0% од бруто електричната енергија во првата половина на 2025 година, според најновите податоци на Државниот завод за статистика.
Целта на Северна Македонија за 2030 е да достигне околу 38% учество на обновливи извори во бруто финалната потрошувачка на енергија — значително повисока од сегашното ниво — што бара зголемени инвестиции и интензивирање на политиките за поддршка на зелената енергија.
