Во Србија речиси една година — улиците не се празнат. Провокацијата што го запали гневот беше трагедијата на околу Нови Сад на 1 ноември 2024, кога срушениот бетонски кров кај железничката станица уби 16 луѓе. Прво беше тага, но таа бргу се претвори во бес што стана секојдневие во животот на многумина.
Градовите се исполнети со маршеви, блокади, „сит-ин“ штрајкови на универзитетите и масовни демонстрации. Слоганите и повиците не стивнуваат — тие одекнуваат веќе со месеци
Кога протестите почнаа, многумина веруваа дека ќе предизвикаат крупни политички промени. Но, иако учествотона демонстранти е големо, и покрај огромното јавно незадоволство, движењето нема јасна стратегија како да го претвори гневот во политички резултати. Опозицијата не успеа да се консолидира зад едно јасно политичко решение, а моментално претседателот Александар Вучиќ останува на власт и со силна контрола над државните институции, се наведува во статија на Foreign Policy
Протестите постојано растат, но истовремено се изгубени во тактика и конечни цели — нешто што останува критичка слабост во обидот за повисоки политички цели.
Што се постигна за една година протести?
Иако протестното движење не успеа да постигне значителни политички победи, тој сепак не исчезна. Движењето стана суштествен дел од секојдневниот јавно‑политички живот во Србија, пишува Форин полиси.
Главните карактеристики на последната година:
Марши и блокади на улиците – секојдневни маршеви и блокади на главни сообраќајници.
Демонстрации во бројни градови – протестите се проширија од Белград до Нови Сад, Ниш и други градови ширум Србија.
Масовни собири – илјадници до стотици илјади граѓани се појавуваат на само еден протест.
Студентски лидерства – Универзитетот во Белград и студенти играа голема улога во координирањето.
Сепак, и покрај оваа масовност, ниедно движење не успеа да стане политичка алтернатива на власта или да формира јасен политички сојуз што би ја сменил ситуацијата однадвор.
На слично рамниште со Украина- Српски Мајдан?
Наспроти огромната јавна мобилизација, авторот на анализата поставува прашање: Дали протестите во Србија би можеле да ескалираат во нешто слично на украинскиот „Евромајдан“ од 2013–2014? — што доведе до пад на претседателот В. Јанукович.
Суштински, сценариото покажува дека:
Движењето сè уште нема доволно механизми за да предизвика политички пресврт.
Вучиќ и власта не покажаа желба за вистински компромиси дека ќе отстапат.
Затоа во услови на стагнација, не е исклучено да видиме поголеми судири во иднина — социјално, политички или на улиците.
Авторот на анализата заклучува дека изборите што се очекуваат подоцна оваа година најверојатно нема да донесат значителна промена, поради контролата што владејачката партија ја има врз медиумите и државните структури.
И покрај сите ризици, успех или неуспех на протестното движење се уште е отворено прашање. Протестите ја зголемија јавната свест за корупцијата и слабите институции, но немаат јасна политичка алтернатива или стратегија за долгорочна трансформација.
Дали Србија ќе се развие во конфликтно општество со висока нестабилност, или ќе најде пат кон мирна политичка транзиција — тоа ќе зависи од идните месеци и способноста на движењето да најде политичко влијание.
Д. Т.
