Франција стана првата земја-членка на Европската Унија што усвои закон со кој се забранува користење на социјални мрежи за лица помлади од 15 години. Законот, кој доби силна поддршка од претседателот Емануел Макрон, претставува една од најамбициозните европски мерки за регулирање на дигиталниот простор и заштита на децата од ризиците на социјалните платформи.
Националното собрание го усвои законот на 22 јули со 279 гласа „за“ и 81 „против“, по претходното одобрување во Сенатот. Пред стапувањето во сила останува уште проверката на Уставниот совет, кој треба да оцени дали одредбите се во согласност со францускиот Устав.
Што предвидува законот?
Новите правила воведуваат постепена имплементација:
- од 1 септември 2026 година нема да биде дозволено отворање нови профили на социјални мрежи за лица под 15 години;
- до јануари 2027 година платформите ќе мора да ги затворат постојните профили на корисниците кои не ја исполнуваат старосната граница;
- исклучоци ќе важат за онлајн енциклопедии, образовни, научни и одредени платформи со отворен код, кои нема да се сметаат за класични социјални мрежи.
Паралелно со оваа мерка, Франција воведува и забрана за користење мобилни телефони во средните училишта од почетокот на учебната 2026/2027 година, како дел од пошироката стратегија за намалување на дигиталната зависност кај младите.
Одговорноста е на технолошките компании
Законот не предвидува казни за децата или нивните родители. Наместо тоа, целата одговорност е префрлена врз платформите како TikTok, Instagram, Snapchat, Facebook и X, кои ќе мора да воспостават сигурни системи за проверка на возраста.
Според француската министерка за дигитална индустрија Ан Ле Хенанф, технологијата за ваква проверка веќе постои и може да се имплементира во предвидениот рок. Сепак, останува отворено прашањето како ќе се балансира заштитата на малолетниците со правото на приватност на сите корисници.
Експертите предупредуваат дека практичната примена може да бара проверка на возраста и кај возрасните корисници, што отвора дополнителни дилеми околу обработката на личните податоци, дигиталниот идентитет и безбедноста на информациите.
Зошто Франција го прави ова?
Француските здравствени власти со години предупредуваат дека прекумерното користење на социјалните мрежи придонесува за:
- анксиозност и депресија;
- нарушувања на спиењето;
- сајбер-малтретирање;
- нарушена самодоверба;
- зависност од алгоритамски препорачани содржини;
- изложеност на опасни предизвици и штетни содржини.
Законот следува и по повеќе судски постапки во Франција поврзани со влијанието на TikTok врз психичкото здравје на тинејџерите.
Можно влијание врз европската политика
Франција со оваа мерка се позиционира како предводник на новата европска политика за заштита на децата на интернет.
Австралија веќе воведе слична забрана за лица под 16 години, а повеќе европски држави – меѓу нив Грција, Шпанија, Данска, Австрија и Словенија – разгледуваат воведување слични ограничувања. Во исто време, Европската комисија работи на заеднички европски механизми за проверка на возраста и подобра заштита на малолетниците во согласност со Законот за дигитални услуги (Digital Services Act).
Доколку францускиот модел покаже дека може успешно да се спроведе, можно е да стане основа за идна регулатива на ниво на целата Европска Унија.
