Замислете град во кој семафорите се приспособуваат на сообраќајот, дефектите на уличното осветлување се откриваат пред граѓаните да ги пријават, а службите добиваат рано предупредување за поплави и екстремни горештини. Ова не е само визија од научнофантастичен филм. Вештачката интелигенција (AI) веќе се користи во урбаното планирање и управувањето со градските услуги. Прашањето е како овие технологии да им служат на луѓето, наместо да создаваат нови проблеми.
Сообраќај без непотребно чекање
Еден од највидливите примери е проектот Green Light на Google. Со анализа на сообраќајните текови, системот им препорачува на градските инженери како да го подобрат времетраењето на семафорските сигнали. Според Google, до крајот на 2025 година проектот испратил препораки за околу 540 раскрсници ширум светот. Раните резултати укажуваат на можност за намалување на запирањата на возилата и емисиите на одделни раскрсници, но не претставуваат гаранција за секој град.
Во Сингапур, Министерството за транспорт во август 2026 година потврди тестирање систем за динамично приспособување на семафорите и развој на AI-видеоанализа за побрзо откривање сообраќајни инциденти. Целта е подобро управување со метежот и побрзо известување на возачите.
Побрзи градски служби
Вештачката интелигенција може да помогне и таму каде што граѓаните најчесто се соочуваат со бирократија. Во Барселона, општинскиот систем IRIS прима пријави за комунални проблеми и користи AI за полесно распоредување на барањата во соодветните служби. Градските власти во 2025 година објавија дека системот обработил повеќе од пет милиони граѓански обраќања во текот на две децении. Оваа бројка се однесува на вкупното работење на системот, а не на пријави обработени исклучиво со AI.
Слични технологии можат да помогнат во определување приоритети за поправка на улици, откривање истекувања во водоводни мрежи и подобро планирање на собирањето отпад. Но нивната ефикасност зависи од квалитетни податоци и функционални институции.
Град подготвен за климатските ризици
AI и напредната анализа на податоци можат да ги поврзат метеоролошките прогнози, сателитските снимки и локалните мерења за препознавање опасности. Европскиот проект BUILDSPACE, поддржан преку европските вселенски технологии, тестираше алатки за процена на урбани горештини, енергетски загуби и ризици од поплави во Варшава, Рига, Пиреја и Љубљана.
Ваквите решенија би биле важни и за Скопје, каде што подоброто следење на загадувањето, јавниот превоз, жешките урбани зони и состојбата на инфраструктурата може да помогне во поразумно трошење на јавните средства.
Разумен почеток би бил пилот-проект на неколку раскрсници, јавно објавување на резултатите и дигитален систем за следење на комуналните пријави. Граѓаните би можеле да видат дали проблемите навистина се решаваат побрзо.
Сепак, AI не може сам да го исчисти воздухот, да изгради велосипедски патеки или да го замени редовното одржување.
Паметен град, но за кого?
Амстердам објавува јавен регистар на алгоритми што ги користи локалната власт, за граѓаните да знаат каде автоматизираните системи учествуваат во управувањето. Тоа е важен потсетник: не секој алгоритам е AI, а не секоја автоматизација е напредок.
UN-Habitat предупредува на ризици од нарушена приватност, дискриминација, високи трошоци и недоволен надзор. Затоа, градовите треба да утврдат јасни правила, човечка контрола и можност граѓаните да оспорат автоматизирана одлука.
Вистински паметен град не е оној што има најмногу сензори и апликации, туку оној во кој граѓаните трошат помалку време во метеж, добиваат подобри услуги и живеат во поздрава средина. Технологијата е средство. Подобар град е целта.
Извор: ГРАДСКА.МК
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
