Има афери во кои исчезнуваат пари. Аферата „Алта банка“ наметна едно далеку потешко и непријатно прашање. Дали стотици милиони евра воопшто постоеле таму каде што биле книговодствено прикажувани? И зошто надзорните ентитети не ја спречиле катастрофата?
Српското Обвинителство за организиран криминал го сомничи Давор Мацура за незаконско присвојување над 45 милијарди динари, приближно 390 милиони евра. Тој ја негира вината. Од 4 ноември е во притвор, а банката во Белград е во стечај.
Договор за слобода или обична гласина?
На 3 ноември, српскиот портал „Србин.инфо“, повикувајќи се на анонимна објава на Икс, пренесе дека Мацура наводно понудил да стане сведок-соработник, да открие кој вистински управувал со „Алта банка“, кој давал наредби и каде завршиле парите. Се споменуваат и Андреј Вучиќ, Звонко Веселиновиќ и Милан Радоичиќ како личности за кои во јавноста се шпекулира дека стојат зад банката.
Нема официјална потврда дека таква понуда е доставена, дека се преговара за ослободување или дека наведените лица биле вистинските контролори. Мацура засега формално останува осомничен, без јавно потврден статус на сведок-соработник. Но ако проговори и понуди проверливи докази, истрагата може да премине од банкарски малверзации кон политичката архитектура што ги овозможила.
370 милиони што никогаш не биле во трезорот
Според наредбата за истрага до која дошол српскиот истражувачки портал KRIK, обвинителството се сомнева дека околу 370 милиони евра биле прикажувани како дневен промет на менувачниците „Алта пеј“, иако готовината не стигнувала во трезорот. Дополнителни речиси 17 милиони евра, според истата истрага, биле физички изнесувани. Истражуваниот период опфаќа речиси седум години.
Меѓу предвидените сведоци е и гувернерката Јоргованка Табаковиќ. Како е можно банка со ваков книговодствен јаз да расте, да работи со јавни претпријатија и дури да купува банка во соседна земја? Ова не е доказ за вина на регулаторите, туку прашање што заслужува исто толку сериозна истрага колку и исчезнатите милиони.
Москва, Белград, Скопје: Каде завршува трагата?
По изборниот пораз на СНС на 25 октомври се појавија тврдења за префрлања капитал кон Москва и Скопје. Српскиот адвокат Иван Ниниќ побара вонредна проверка. Јавно потврдена документација за спорните трансфери сè уште нема. Народната банка на Северна Македонија на 5 ноември соопшти дека преку битолската банка немало евидентирани приливи или одливи кон Русија во 2025 и до октомври 2026 година, а ги отфрли наводите за големи сомнителни трансфери со Србија.
Но руската димензија не е измислена: Радио Слободна Европа уште во 2024 година документираше сметка на компанијата „Конекс“, опфатена со санкции поврзани со Русија, во „Алта банка“. Во 2026, според РСЕ, илјадници фирми на руски државјани имале сметки таму.
Битола: Банка под администрација, граѓани со ограничени средства
„Алта банка“ Белград поседува 95,336 проценти од битолската банка. По пропаѓањето на српската матична банка, Народната банка воведе тримесечна администрација и ја повлече согласноста за нејзиното квалификувано учество.
Од 9 ноември лимитот за готовински повлекувања и плаќања со картички се зголеми од 10.000 на 15.000 денари неделно; новите приливи од плати и пензии можат да се користат во целост. Од 10 ноември повторно се достапни електронските плаќања во дозволените рамки, а на 11 ноември е најавено отворање шалтер во Скопје. Според гувернерот Трајко Славески, има шест заинтересирани инвеститори, а се подготвува можност за продажба.
Но за кого е ова „стабилна ситуација“? За граѓаните што мораат да чекаат за сопствените заштеди? За фирмите со ограничен пристап до средствата? Или за институциите што вчера уверуваа дека нема опасност?
ЦИВИЛ предупредуваше, институциите молчеа
Уште во август 2025 година, Љубомир Костовски во „Српски (буразерски) свет: Ќе добие ли ВМРО-ДПМНЕ своја банка?“ ја анализираше политичката логика на преземањето. На 29 октомври 2026, во истражувањето за сомнежите за трансфери кон Скопје и Москва, ЦИВИЛ МЕДИА ги отвори прашањата за прекуграничните текови, а анализата од 31 октомври ја документираше пошироката политичко-деловна мрежа. Тоа е повеќегодишна истражувачка работа, не доцно откривање скандал.
Денеска, 11 ноември, во 10 часот е закажана надзорна расправа во Собранието. Пратениците мора да побараат документи за тоа кој го одобрил преземањето, што знаеле супервизорите, зошто реагирале дури по колапсот во Белград и дали се проверени сите поврзани лица, вклучително и осигурителните интереси во Скопје.
Не е доволно да се најде нов сопственик на банката. Мора да се утврди кој ја претворил во инструмент на моќ – ако истрагата го потврди тоа – и кој бил должен да го спречи. Во спротивно, ќе се продаде таблата со името, а мрежата и системот ќе останат недопрени, јавноста и корисниците на банкарските услуги изманипулирани.
Редакција ЦИВИЛ МЕДИА
