Љубомир Костовски
Во соработка со Редакција ЦИВИЛ МЕДИА
По парламентарните избори во Србија, одржани на 25 октомври 2026 година, се појавија сериозни обвинувања за забрзано префрлање финансиски средства кон странство, пред сè кон Москва и Скопје. Српскиот адвокат Иван Ниниќ побара итен надзор од Народната банка на Србија, додека медиумските информации, повикувајќи се на анонимни извори, ја поврзаа Алта банка од Белград со наводните трансфери.
Засега нема јавно достапни банкарски документи што ги потврдуваат спорните трансакции, нивните износи, вистинските примачи или евентуалното незаконито потекло на средствата. Народната банка на Србија реагираше со уверување дека финансиските трансфери се одвиваат преку редовните платежни канали, но не соопшти дали ги проверила конкретните наводи за префрлање капитал по изборите.
Случајот има посебно значење за Северна Македонија, каде што српската Алта банка е доминантен сопственик на Алта банка АД Битола, а бизнисменот Давор Мацура го контролира и осигурителното друштво Алта Осигурување АД Скопје. Финансиската експанзија на оваа групација и нејзините деловни и политички врски се предмет на повеќегодишен јавен интерес и на серија анализи на ЦИВИЛ МЕДИА.
Значаен дел од истражувањето се однесува и на финансиските односи на Алта банка со државните претпријатија во Србија. Официјалниот регистар на Народната банка на Србија потврдува дека Електропривреда Србије има две активни динарски и една девизна сметка во Алта банка. Тоа ја документира деловната поврзаност, но не докажува незаконско префрлање средства.
Новите информации отвораат прашања за транспарентноста на прекуграничните финансиски текови, заштитата на јавните депозити и одговорноста на регулаторните институции во Србија и Северна Македонија. Одговорите бараат конкретни проверки и документација, а не само политички обвинувања или општи уверувања за стабилноста на финансискиот систем.
Предупредување од српскиот финансиски систем
На 27 октомври, српскиот адвокат Иван Ниниќ на социјалната мрежа Икс објави информации добиени, според неговото тврдење, од инсајдер во финансискиот систем. Тој наведе дека една банка од Белград, почнувајќи од 26 октомври, започнала интензивно префрлање средства кон странство.
Insajder iz srca sistema mi javlja:
Jedna BANKA je juče krenula sa prebacivanjem novca napolje, obavestio sam NBS jutros o tome i zatražio HITAN NADZOR, da ne bi deponenti iz JAVNOG sektora ostali praznih računa. Ovo smatram činom patriotizma i mojom građanskom obavezom 👇 https://t.co/hz7FaHmLav
— Ivan Ninić (@INinic) October 27, 2026
Во објавените делови од претставката, за која се наведува дека била доставена до Народната банка на Србија, како дестинации се посочени Москва и Скопје. Авторот на документот тврди дека трансферите биле насочени кон сметки и правни лица во кои банката или со неа поврзани субјекти имаат сопственички интереси.
Името на банката во објавениот документ е затемнето. Ниниќ побара вонреден надзор, проверка на законитоста и економската основа на трансакциите, како и можни привремени ограничувања на префрлањето средства кон поврзани субјекти во странство.
Посебен акцент е ставен на депозитите на јавните претпријатија и државните институции. Загриженоста е дека евентуално неконтролирано намалување на ликвидните средства на банката би можело да ја загрози нејзината способност навремено да ги исполнува обврските кон депонентите. За случајот известија Nova.rs и N1.
„Српски тајмс“ ја именува Алта банка
Паралелно со предупредувањето на Ниниќ, порталот Serbian Times објави дека станува збор за Алта банка. Медиумот се повикува на анонимен вработен во банката, кој тврди дека во понеделникот наутро започнале да пристигнуваат барања за големи меѓународни трансфери од сметки на компании и физички лица поврзани со досегашната власт.
Според тој извор, трансферите започнале во момент кога станало јасно дека СНС ги загубила изборите. Изворот, исто така, тврди дека вработените биле предупредени да не откриваат информации за трансакциите.
Засега, овие тврдења немаат независна потврда преку јавно достапни банкарски документи. Не се објавени износи, трансакциски налози, имиња на примачи, конкретни сметки или докази за незаконито потекло на парите.
Народната банка на Србија реагира, но без одговор за конкретните трансакции
На 27 октомври, Народната банка на Србија објави соопштение поради информациите што се појавија во медиумите.
Централната банка наведе дека трансферите на средства на финансиските институции се извршуваат преку редовните платежни канали, според важечките прописи и процедури. НБС соопшти и дека континуирано го надгледува работењето на банките, предупредувајќи дека непроверените тврдења можат да предизвикаат неоправдана загриженост и да ја нарушат довербата во финансискиот систем.
Но, во реакцијата не се наведува дали регулаторот добил формално барање за вонредна контрола, дали веќе ги проверил трансакциите од 26 октомври или дали утврдил необични финансиски текови кон поврзани лица во странство. НБС, исто така, не ја именува банката на која се однесуваат тврдењата.
Сепак, прашањето не е само дали платежниот систем функционира според прописите, туку и дали конкретните трансакции, доколку постојат, имаат законска основа, документирана економска цел и проверено потекло на средствата.
Шошкиќ: Државните институции мора да реагираат, непостапувањето е недозволиво
Во контекст на информациите за можно забрзано изнесување капитал од Србија, поранешниот гувернер на Народната банка на Србија, Дејан Шошкиќ, на 28 октомври, во интервју за телевизијата N1, повика на засилен надзор врз финансиските институции и доследно почитување на законите. Шошкиќ, кој е дел од победничката Студентска листа, предупреди дека државните органи мора да ги извршуваат своите надлежности и во периодот на политичка транзиција, без одложување или неосновано воздржување од постапување.
Одговарајќи на прашањето дали има информации за изнесување пари од Србија, Шошкиќ нагласи дека парите постојано влегуваат и излегуваат од земјата и дека самите трансфери не се причина за паника. Сепак, посочи дека домашните финансиски институции мора да бидат под дополнителен надзор за да не се загрозат нивната ликвидност, исполнувањето на финансиските обврски и средствата на граѓаните и другите депоненти. Тој особено нагласи дека не е доволно институциите формално да ги почитуваат законите, туку недозволиво е и непостапувањето или одложувањето на неопходните мерки.
Шошкиќ потсети дека Народната банка на Србија има значајни овластувања за надзор врз ликвидноста и капиталната адекватност на банките, но и врз осигурителните друштва. Тој порача дека и другите надлежни органи, вклучително и обвинителството и правосудните институции, мора самостојно да ги извршуваат своите законски функции, ослободени од политички притисоци. Воедно, повика на смиреност и почитување на законите, предупредувајќи дека изборните резултати не смеат да бидат повод за самоволно преземање на правдата во свои раце.
Неговото предупредување има дополнителна тежина поради професионалното искуство. Шошкиќ беше гувернер на Народната банка на Србија од 2010 до август 2012 година, кога поднесе оставка поради законските измени што, според неговата оценка, ја загрозуваа независноста на централната банка. Неговото име деновиве се споменува и меѓу можните кандидати за премиер на новата српска влада, иако Студентската листа сè уште нема официјално определено кандидат за таа функција.
Алта во Северна Македонија: Документирана сопственичка мрежа
Финансиското присуство на Алта во Северна Македонија е неспорно и може да се провери преку официјални институционални податоци. На 10 септември 2025 година, Комисијата за хартии од вредност издаде дозвола за понуда за преземање на Стопанска банка АД Битола од страна на Алта банка АД Белград, по цена од 3.777 денари за акција.
На 16 октомври истата година, Комисијата го потврди успешното преземање, со кое српската банка стекна 88,2852 проценти од обичните акции. Банката подоцна беше преименувана во Алта банка АД Битола. Според официјалните податоци на македонската банка, на 17 јули 2026 година белградската Алта банка поседувала 95,1754 проценти од акциите со право на глас.
Во меѓувреме, групацијата го прошири присуството и во осигурителниот сектор. Во текот на 2026 година, српскиот бизнисмен Давор Мацура ги презеде сите акции на ЗОИЛ Македонија АД Битола. Компанијата потоа го промени името во Алта Осигурување АД Скопје и го премести седиштето од Битола во главниот град.
Според финансиските информации објавени од „Пари“, преземањето на осигурителната компанија било реализирано за приближно 1,7 милиони евра, а следувала и докапитализација од околу 1,3 милиони евра. Мацура станал единствен акционер на компанијата. Постоењето на Алта Осигурување АД Скопје е потврдено и во регистарот на Агенцијата за супервизија на осигурување.
Така, српската Алта банка е доминантен сопственик на банката во Битола, додека Мацура лично го контролира осигурителното друштво во Скопје.
Овие факти ја објаснуваат релевантноста на Северна Македонија во новите обвинувања. Но, сопственичките врски не значат дека навистина биле извршени спорните трансфери, ниту дека секоја трансакција меѓу поврзани компании би била незаконска.
Како Алта го прошири финансиското влијание во Србија
Развојот на Алта банка во Србија е важен за разбирањето на поширокиот контекст.
Според анализата на српскиот дневен весник „Данас“, активата на Алта банка достигнала околу 1,65 милијарди евра на крајот од 2025 година. Во периодот од 2022 до 2025 година, таа пораснала за повеќе од трипати, додека депозитите на клиентите се зголемиле од 48,5 на околу 154 милијарди динари.
Значителен дел од јавниот интерес за банката произлегува од нејзините деловни односи со државни компании и институции.
Особено се издвојува соработката со Електропривреда Србије (ЕПС). Алта групацијата доби улога во електронската наплата на сметките за електрична енергија, а Алта банка стана една од банките преку кои се одвиваат плаќањата.
Ова не е само медиумско тврдење. Во официјалниот регистар на сметки на Народната банка на Србија се наведени активни динарски и девизни сметки на ЕПС во Алта банка.
Дополнителна потврда за финансиската поврзаност меѓу Алта банка и државната Електропривреда Србије (ЕПС) се наоѓа во официјалниот Единствен регистар на сметки на Народната банка на Србија. Според податоците проверени на 28 октомври 2026 година, ЕПС има две активни динарски сметки во Алта банка, отворени на 18 октомври 2024 и 26 август 2025 година, како и една активна девизна сметка, отворена на 26 август 2025 година.
Особено значајно е што првата динарска сметка, со број 190-99870-10, е идентична со сметката што српскиот економски портал „Нова економија“ ја посочи во јули 2025 година како нова сметка за уплата на сметките за електрична енергија на граѓаните. Според тогашното известување, ЕПС ја пренасочила наплатата од претходната трезорска сметка кон приватната Алта банка, без јавно да ги објасни деталите на договорот и условите под кои банката ги добила овие финансиски услуги.
Овие официјални податоци потврдуваат дека Алта банка има директна улога во финансиското работење на едно од најголемите државни претпријатија во Србија. Регистарот, сепак, не содржи податоци за состојбата на сметките, обемот на трансакциите или евентуалните префрлања средства во странство. Оттука, нивното постоење не претставува доказ за незаконски финансиски активности, но ја потврдува важноста на барањата за транспарентност и институционален надзор.
За политичките и економските аспекти на оваа експанзија пишуваа и српските медиуми Радар и Време за транспарентноста на договорите со јавниот сектор и условите во кои банката се проширила.
Во одговор за Радио Слободна Европа, објавен на 22 октомври, Алта банка ги отфрли обвинувањата за вмешаност на банката, групацијата или Мацура во перење пари, корупција и злоупотреба на јавни ресурси. Банката нагласи дека работи под надзор на НБС и ги применува прописите за спречување перење пари. Тој одговор претходи на новите постизборни тврдења и не претставува конкретен демант на пријавените трансфери од 26 октомври.
ЦИВИЛ МЕДИА предупредуваше на поврзаноста на политиката и банкарскиот капитал
Медиумската платформа на ЦИВИЛ веќе подолг период ги следи деловните активности на Алта банка и можните политички импликации од нејзиното ширење во Северна Македонија.
Во анализата „СРПСКИ (БУРАЗЕРСКИ) СВЕТ: Ќе добие ли ВМРО-ДПМНЕ своја банка?“, објавена на 23 август 2025 година, го поставивме прашањето за поврзаноста меѓу финансискиот капитал и политичките интереси на релацијата Белград – Скопје.
Во октомври истата година, во текстот „Разобличување на ‘буразерската’ финансиска коалиција“, ги анализиравме државните деловни аранжмани и забрзаното зајакнување на Алта банка.
Во септември 2026 година, анализата „Невести бегалки или нови структури: Политиката зад банкарството“ отвори дополнителни прашања за интересот на Алта банка за Силк Роуд банка и можноста за натамошна консолидација на македонскиот банкарски пазар.
Сепак, на 29 септември Народната банка на Северна Македонија соопшти дека не добила барање за преземање на Силк Роуд банка. Оттука, медиумските информации за евентуална нова аквизиција не треба да се третираат како завршена зделка.
Регионална експанзија и дополнителни прашања
Активностите на Алта групацијата не се ограничени само на Србија и Северна Македонија.
Во август 2026 година, во ЦИВИЛ МЕДИА известувавме и за контроверзниот кредитен аранжман во Црна Гора, поврзан со планирано обезбедување од државен имот за кредит од 15 милиони евра. По првичната согласност, црногорската влада ја повлекла одлуката.
На 14 октомври 2026 година, црногорските медиуми објавија дека на Давор Мацура не му бил дозволен влез во Црна Гора, со повикување на националната безбедност. Алта групацијата потврди дека влезот бил одбиен, но наведе дека не добила детално образложение.
Овие настани го дополнуваат контекстот на регионалните активности на групацијата. Сепак, нема докази дека се поврзани со наводните постизборни парични трансфери кон Москва и Скопје.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Што треба да проверат институциите во Северна Македонија?
Ако постои сомневање дека средства од Србија биле префрлани во Северна Македонија по 26 октомври, проверката треба да биде конкретна, институционална и заснована на документација.
Народна банка на Северна Македонија има надзорни надлежности врз работењето на домашните банки. Управата за финансиско разузнавање е надлежна за обработка на пријавите за сомнителни трансакции, додека Агенцијата за супервизија на осигурување има регулаторна улога во осигурителниот сектор.
Потребно е да се утврди дали во периодот по српските избори се забележани невообичаени приливи од Србија, кои правни и физички лица се евентуалните примачи, дали трансакциите се поврзани со кредитирање, докапитализација, вложувања или други деловни активности и дали е проверено потеклото на средствата.
Посебно внимание заслужуваат трансакциите меѓу поврзани субјекти, нивната економска оправданост и проверката на вистинските сопственици и евентуалните врски со лица изложени на политички ризик.
За средствата што наводно се префрлаат кон Русија неопходна е посебна проверка на дестинациите, посредничките банки, применливите рестриктивни мерки и вистинските примачи. Самото споменување на Москва не докажува прекршување на санкции.
Злоупотребите на системот допрва ќе се откриваат
Поразот на досегашната власт на изборите во Србија неизбежно го насочува вниманието кон економските и финансиските структури што се развиваа во изминатите години. Јавниот интерес не е ограничен само на политичката смена, туку и на начинот на кој се управувало со јавните ресурси и односите меѓу државата и приватниот капитал. Злоупотребите допрва ќе се откриваат.
Истовремено, структурите кои го одржуваа Вучиќ на власт ќе дадат сѐ од себе да ги прикријат доказите.
За Северна Македонија, случајот има непосредна важност. Српската Алта банка е доминантен сопственик на домашна банка, а сопственикот на нејзината групација контролира и осигурителна компанија со седиште во Скопје.
Прашањето за тоа кој ги поседува финансиските институции се важно, но уште поважно е како функционираат прекуграничните финансиски текови, колку е транспарентно работењето со поврзани лица и дали регулаторите навремено ги препознаваат ризиците. Тие прашања може да водат кон многу непријатни одговори.
Во секој случај, сомнежите не се пресуда. Но, ни општите уверувања дека системот е стабилен не можат да ја заменат проверката на конкретните трансакции. Одговорот треба да дојде од документите, надзорот и институциите. А секако и од нивната подготвеност јавно да одговорат на прашањата што се од легитимен интерес за граѓаните.
Специјално за ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
