Денеска, 29 август, граѓаните на Исланд гласаат дали владата треба да ги обнови пристапните преговори со ЕУ, објави НОВА.
Право на глас имаат 272,690 граѓани. Избирачките места се отворени од 9 до 22 часот по локално време. Референдумското прашање е: Дали треба да се обноват преговорите за членство на Исланд во Европска Унија?
Ова не е гласање за влез во Унијата. Доколку исходот е позитивен, ќе започнат преговори, по што финалниот договор ќе биде ставен на втор референдум, најверојатно околу 2028 година. Референдумот е резултат на компромис во владејачката коалиција, каде што проевропските социјалдемократи и либерали се согласија со популистичката Народна партија да им го остават конечниот збор на граѓаните.
Првата апликација за членство на Исланд беше поднесена во 2009 година по колапсот на банкарскиот систем. Преговорите напредуваа брзо, но во 2013 година беа замрзнати, а во 2015 година новата евроскептична влада се повлече од процесот. За Брисел, апликацијата сè уште е правно валидна.
Клучни прашања за Исланд
Дебатата во Исланд се води околу неколку централни прашања и тоа – економска стабилност („ЗА“), безбедносен чадор („ЗА“), рибарство („ПРОТИВ“) и суверенитет („ПРОТИВ“).
Со инфлација од над 5% и високи каматни стапки, поддржувачите сметаат дека воведувањето на еврото ќе донесе ценовна стабилност и ќе ги намали трошоците за живот.
Руската агресија и континуираните ракетни напади врз цивилите и цивилната инфраструктура создаваат несигурност. Иако Исланд е во НАТО, ЕУ се гледа како дополнителен политички штит во нестабилно геополитичко опкружување.
Рибарството сочинува околу 40% од извозот. Постои силен страв дека Заедничката политика за рибарство на ЕУ ќе значи губење на националната контрола врз водите и отворање на пазарот за странски флоти.
Земјоделците стравуваат од укинување на заштитните царини, а дел од јавноста е принципиелно против пренос на политичката моќ во Брисел.
Какво значење има враќањето на Исланд кон преговорите за членство во ЕУ?
Враќањето на Исланд на преговарачката маса е од големо значење за ЕУ, како за значењето на проширувањето, така и за стратегиите поврзани со Арктикот.
Членството на Исланд би го зацврстило присуството на ЕУ во Арктичкиот регион, каде што се судираат интересите на големите сили. Позитивен исход би покажал дека ЕУ има силна привлечна моќ. Ова праќа важен сигнал и за другите земји-кандидати, вклучително и државите од Западниот Балкан како Северна Македонија. Исланд би можел брзо да напредува, докажувајќи дека проширувањето базирано на заслуги сè уште функционира.
Исланд и земјите на Западен Балкан
Враќањето на Исланд на преговарачката маса праќа важен сигнал дека проширувањето базирано на заслуги сè уште функционира. Сепак, пристапните процеси на Исланд и на земјите од Западниот Балкан претставуваат две сосема различни парадигми.
Исланд веќе е длабоко интегриран во европскиот систем преку Европската економска област (ЕЕА) и Шенген зоната, со над 70% имплементирано европско законодавство (Acquis). Нивниот преговарачки процес би значел прескокнување на фазата на градење институции и директно фино подесување на политиките. За разлика од ова, Северна Македонија и останатите држави од регионот имаат само парцијален пристап до пазарот преку Процесот на стабилизација и асоцијација. За нив, преговорите се примарна алатка за трансформација на државниот апарат, каде што суштинските реформи од Кластер 1 (правосудство, владеење на правото, јавна администрација) се апсолутен приоритет.
Доколку Исланд ги обнови преговорите, политичката битка ќе се води ексклузивно околу заштитата на нивните национални ресурси. На Западниот Балкан, процесот често е заложник на историски наративи. Патот на Северна Македонија континуирано се соочува со надворешни политички блокади и билатерални спорови кои го дефокусираат општеството од реформите и создаваат фрустрација.
Влогот на Брисел
За Европската Унија, овие две проширувања носат дијаметрално различни стратешки цели. Интеграцијата на Исланд примарно се гледа низ призмата на зацврстување на присуството на ЕУ во Арктичкиот регион, каде што се судираат интересите на големите сили.
На Балканот, влогот е егзистенцијален. Западниот Балкан е активен фронт каде што континуирано се тестира демократската отпорност. Процесот на проширување тука не е само административно прашање, туку директен безбедносен штит против хибридните закани, дезинформациските кампањи и малигните влијанија кои имаат за цел да ја поткопаат довербата во евроатлантските институции и да го загрозат демократскиот поредок.
ЦМ Деск
