Унгарскиот премиер Виктор Орбан, вкоренет во долгогодишна кавга со Брисел и Кијив, наиде на неочекувана пречка – пресвртите на американскиот претседател Доналд Трамп, пишува Кијив Индипендент.
Очекуваниот самит на Трамп во Будимпешта со рускиот претседател Владимир Путин – кој требаше да биде крунисувачко достигнување на Орбан – е откажан.
Додавајќи сол на раната, токму Орбан е тој што сега го чувствува боцкањето на цик-цак-штеповите во надворешната политика на Трамп, соочувајќи се со притисок да го прекине увозот на руска енергија и плашејќи се од влијанието на новите санкции на САД врз Москва.
Санкциите на Трамп против Роснефт и Лукоил, водечките руски енергетски компании, предизвикаа ретки критики од Орбан, кој на 27 октомври изјави дека чекорот отишол предалеку.
Унгарскиот лидер треба да отпатува во Вашингтон за да се сретне со Трамп на 7 ноември за да истражи начини за ублажување на влијанието на санкциите врз неговата земја.
Бидејќи руските резерви покриваат поголем дел од побарувачката за нафта и гас во Унгарија, експертите велат дека Орбан веројатно ќе остане на својот став, особено со загревањето на изборната сезона.
„И покрај зголемениот притисок од САД и Европската Унија, владата на Орбан се чини решена да продолжи да купува енергија од Русија“, изјави за „Кијив Индепендент“ Ричард Демени, аналитичар во тинк-тенкот „Политички капитал“ во Будимпешта.
Барајќи излез од притисокот на Трамп за санкции
Кога Трамп победи на изборите во САД минатата година, Орбан беше воодушевен. Унгарскиот лидер се надеваше дека американскиот претседател – кој го поддржа и ги дели неговите конзервативни, антиимиграциски ставови – ќе го наруши западното единство во континуираната поддршка за Украина.
Сепак, најновата промена во политиката на Трамп се чини дека не се совпаѓа со очекувањата на Орбан.
Вашингтон воведе санкции врз Москва, а воедно ги повика европските нации – вклучително и Унгарија – да престанат да увезуваат руска нафта и гас, стратегија дизајнирана да ја принуди Москва на мировни преговори.
Ова го става Орбан во тешка ситуација, бидејќи неговата влада изјави дека брзото одвојување од рускиот увоз без загрозување на нејзината енергетска безбедност е невозможно, имено поради нејзината географска локација.
„Не можеме да обезбедиме безбедно снабдување за нашата земја без руски извори на нафта или гас“, рече главниот дипломат на Унгарија, Петер Сијарто, во септември. „За нас, снабдувањето со енергија е чисто физичко прашање“.
Земјата од Централна Европа, без излез на море, е една од двете преостанати членки на ЕУ – заедно со Словачка – кои сè уште купуваат руска нафта преку нафтоводот „Дружба“.
За разлика од поголемиот дел од ЕУ, Будимпешта не презеде никакви чекори за да ја намали својата зависност од рускиот увоз.
Напротив, ја зголеми зависноста од руската сурова нафта од 64% пред целосната инвазија на 86% во 2024 година, објави Центарот за истражување на енергијата и чистиот воздух (CREA).
Унгарија, исто така, потпиша 15-годишен договор со рускиот „Газпром“ во 2021 година за купување природен гас главно преку гасоводот „Турски тек“, барајќи зголемени количини додека војната беснее во Украина.
„Орбан очајно се обидува да ги одржи врските со Русија, постојано изјавувајќи дека ќе биде првиот што ќе се врати во Москва“, рече Павел Хавличек, истражувач во Здружението за меѓународни работи во Прага, нагласувајќи ги политичките – а не само економските – мотивации на Будимпешта.
Експертите велат дека префрлањето кон алтернативни снабдувања – како што се нафта преку Хрватска и течен природен гас преку Полска – е целосно изводливо.
Иако постојат опции, „тоа е и прашање на политичка волја и финансиски трошоци за овој избор“, вели Андреј Носко, експерт за енергетска политика и гостувачки истражувач на Универзитетот „Матеј Бел“ во Словачка.
Споредлив пример е Чешка, друга земја без излез на море што го користеше гасоводот „Дружба“ сè додека не се прогласи за слободна од руска нафта овој април.
Орбан, пак, не покажа склоност кон напуштање на руската енергија, што донесе огромни профити за унгарската компанија за нафта и гас МОЛ.
Евтините комунални услуги би можеле да понудат и вредна политичка предност пред претстојните избори. Сепак, како што забележува Носко, профитот на МОЛ не се претвори во пониски цени на горивото за унгарските потрошувачи.
Иако Трамп би можел да ја искористи заканата од секундарни санкции за да изврши притисок врз Орбан, се чини дека Унгарија наместо тоа бара „откажување од новите американски санкции и искористување на своите силни врски со Трамп за да избегне диверзификација од руските резерви“, изјави Носко за Кијив Индепендент.
Според Демени, Орбан би можел да искористи и нов план од унгарското Министерство за енергетика, кој сугерира намалување на зависноста од руската енергија, за да покаже барем одреден напредок кон диверзификација и со тоа да го смири Трамп.
Самитот што не беше
Кога Трамп неочекувано на 16 октомври најави самит со Путин во Будимпешта во наредните недели, Орбан брзо ја поздрави иницијативата.
Но, брзо објавениот план беше отфрлен само неколку дена подоцна, наводно откако Вашингтон сфати дека Москва не е подготвена да попушти во однос на своите максималистички барања кон Украина.
И покрај ова, унгарскиот министер за надворешни работи веднаш отпатува да се сретне со своите американски и руски колеги за да и покаже на јавноста дека самитот е сè уште актуелен – само датумот сè уште не е одреден.
Експертите велат дека домаќинството на самитот – втората средба меѓу Трамп и Путин откако првиот се врати на функцијата – ќе му овозможеше на Орбан да се прикаже како миротворец.
Тоа би ја зајакнало „позицијата на Орбан на меѓународната сцена и против неговиот растечки домашен предизвикувач, Петер Маѓар од партијата Тиша“, забележа Демени.
Според Павличек, унгарскиот премиер, исто така, се стреми да го легитимира својот став во надворешната политика со тоа што другите светски лидери, имено Трамп, ќе ги споделуваат и засилуваат овие ставови.
Сликата на Орбан како лидер кој ја држеше својата земја подалеку од војната, а воедно ја обезбедуваше енергетската безбедност преку „прагматични“ врски со Москва, беше истакната карактеристика на кампањата на Фидес.
На унгарскиот моќник му е потребна секоја предност за гласањето во април 2026 година, кое претставува најсериозен предизвик за неговото владеење со години.
Д. Мишев
