Новите строги правила за барателите на азил што минатата недела ги најави левоцентричната влада на Велика Британија предизвикаа силни реакции. Предлогот предвидува статусот на бегалец да биде редовно преиспитуван, а добивањето долгорочен престој да стане многу потешко – постојан престој би се стекнувал дури по најмалку 20 години. Предвидени се и мерки што критичарите ги нарекоа „перформансна суровост“, како конфискација на накит од азиланти за покривање на трошоците за нивно сместување.
Со овие политики, премиерот Кир Стармер се обидува да даде одговор на едно од најгорливите прашања пред центристичките влади ширум Европа: како да се одговори на растечките грижи за имиграцијата, а да се остане доследен на либералните вредности?
Данскиот модел како инспирација
Иако британската десница го поздрави новиот курс, политиката на Стармер е всушност инспирирана од Данска. Таму, социјалдемократската премиерка Мете Фредериксен успеа да го намали влијанието на крајната десница токму со построги мерки за азил и имиграција. Нејзината влада ја постави тезата дека ограничувањето на миграцијата е предуслов за одржлива држава на благосостојба и за зачувување на општествената кохезија што ги поддржува високите даноци.
Овој пристап го разбуди интересот и во други земји – Холандија, Германија и Шведска го проучуваат „данскиот модел“ како можен одговор на популистичкиот подем.
Одвраќање како стратегија
Клучната стратегија на Данска е одвраќање. Политиките се насочени кон тоа да им ја намалат атрактивноста на земјата на потенцијалните азиланти: конфискација на вредни предмети за покривање трошоци (закон од 2016 година), драстично намалени бенефиции, подолга и понејасна процедура за азил, построги услови за долгорочен престој и враќање во земјите што Данска ги смета за безбедни.
Резултатот е драматичен: бројот на баратели на азил паднал од 21.000 во 2015 година на нешто над 2.000 во 2023 година – многу поголемо намалување отколку во другите европски земји.
Политички успеси – но со цена
Строгата миграциска линија ја зацврсти власта на Фредериксен и го намали просторот за крајно десничарските партии. Но, критиките растат, особено од урбаната и левичарска база. На неодамнешните општински избори, социјалдемократите по првпат по еден век ја загубија контролата врз Копенхаген – делумно поради незадоволството од миграциските политики, кои дел гласачи ги оценија како сурови и дискриминаторски.
Експерти предупредуваат дека политиките за одвраќање поткопуваат друга клучна цел – интеграцијата на мигрантите кои веќе живеат во Данска. Намалените бенефиции резултирале со зголемена сиромаштија кај бегалците, што се рефлектира и во повисок криминал и послаби образовни резултати.
Може ли „данскиот модел“ да се пренесе другаде?
Иако привлекува внимание, моделот има свои јасни ограничувања:
Данска е мала земја со околу 6 милиони жители.
Етнички е многу похомогена од повеќето западноевропски општества.
Велика Британија, пак, долго се потпира на легална имиграција за функционирање на клучни услуги, како што е здравството.
Затоа, прашањето останува отворено: може ли пораката што функционира во Данска – дека строгата миграциска политика го опстојува социјалниот модел – да функционира и во општества што се многу поголеми, поразновидни и со поинаква историја на интеграција?
Едно е сигурно: додека земјите се обидуваат да најдат баланс меѓу сигурноста, хуманоста и политичкиот опстанок, „данскиот модел“ останува предмет на внимание – но и на контроверзии.
извор: Њујорк Тајмс
