Опсерваторија за воени и геополитички прашања | ЦИВИЛ
МАГДЕБУРГ, 8 септември 2026 – Два дена по историската победа на Алтернатива за Германија (АФД) на изборите во Саксонија-Анхалт, прашањето повеќе не е само кој победи, туку дали резултатот ќе доведе до првата покраинска влада предводена од АФД и какви последици ќе има тоа за политичкиот систем на Германија.
Според прелиминарните официјални резултати, АФД освои 43,8 проценти од гласовите и 39 од 83 места во Ландтагот, најдобар резултат на партијата на кои било покраински избори во Германија. ЦДУ падна на историски ниски 17,2 проценти и 15 пратеници, СПД доби 9,3 проценти, Зелените 8,9, Левицата 8,6, а Сојузот Сара Вагенкнехт (БСВ) со 5,3 проценти обезбеди пет места. За апсолутно мнозинство се потребни 42 пратеници.
АФД ги кани сите на разговори, БСВ одлучи да не постави „заштитен ѕид“
АФД најави дека ќе ги покани сите партии во новиот Ландтаг на сондажни разговори. Парламентарниот координатор Тобијас Рауш рече дека партијата е подготвена и на компромиси, а како најрелевантни потенцијални соговорници ги посочи ЦДУ и БСВ.
Најважното поместување доаѓа од БСВ. Новоизбраниот шеф на неговата пратеничка група, Томас Шулце, во вторникот изјави дека за неговата партија „не постои заштитен ѕид“ и дека ќе разговара со сите партии, вклучително и со АФД. На директно прашање дали исклучува коалиција со АФД, тој не даде категоричен одговор. Неговата заменичка Клаудија Витиг е порезервирана и инсистира дека БСВ не планира коалициски преговори, туку соработка за конкретни проекти и владеење со променливи парламентарни мнозинства.
Федералната копретседателка на БСВ, Амира Мохамед Али, исто така нагласи дека меѓу двете партии има значителни политички разлики, но дека соработка по конкретни прашања, како енергетската политика, е можна. БСВ и натаму го промовира предлогот за надпартиски премиер, наместо Улрих Зигмунд од АФД или Свен Шулце од ЦДУ. АФД го отфрла тој модел и инсистира дека нејзин кандидат за премиер останува Зигмунд.
Уште појасен сигнал за можна парламентарна соработка дојде околу изборот на претседател на Ландтагот. Парламентарниот координатор на БСВ, Џон Лукас Дитрих, изјави дека АФД може да ги добие гласовите на БСВ за таа функција, додека Сара Вагенкнехт нагласи дека конечната одлука ќе зависи и од конкретниот кандидат. Доколку тоа се реализира, АФД првпат би добила претседател на еден германски покраински парламент.
Шулце останува во игра, но ЦДУ се подготвува за опозиција
По катастрофалниот изборен резултат, ЦДУ започна кадровско преструктуирање. Покраинското раководство ќе биде целосно избирано повторно на вонреден конгрес до почетокот на декември, а пратеникот во Бундестагот Сеп Милер веќе најави кандидатура за нов претседател на ЦДУ во Саксонија-Анхалт.
Сепак, Свен Шулце не исчезнува од политичката сцена. Во вторникот тој изненадувачки беше избран за претседател на новата 15-члена пратеничка група на ЦДУ, победувајќи го досегашниот шеф Гвидо Хојер со само осум наспроти седум гласа. Шулце изјави дека групата се подготвува за опозициска работа.
Со тоа, една од претходно разгледуваните варијанти – ЦДУ повторно да состави влада со помош од СПД, Зелените и парламентарна поддршка од Левицата – во моментов изгледа многу помалку веројатна. Лидерката на Левицата Ева фон Ангерн по изборите изјави дека би била подготвена да помогне при избор на премиер од ЦДУ за да спречи преземање на власта од АФД, но до вечерва нема потврдени конкретни преговори ЦДУ–Левица.
Еден глас може да го реши премиерот
Уставната математика дополнително ја зголемува неизвесноста.
Во првите два круга за избор на премиер потребни се најмалку 42 од 83 гласа. Ако никој не го обезбеди тоа мнозинство, парламентот треба да одлучи дали ќе се распушти. Ако нема мнозинство за предвремени избори, следува трет круг во кој победува кандидатот со мнозинство од дадените гласови, а воздржаните не се бројат.
Токму тука БСВ може да стане кингмејкер. Партијата најави дека не би гласала ниту за Зигмунд ниту за Шулце, но би можела да се воздржи. Во таков случај АФД располага со 39 гласа, а ЦДУ, СПД, Зелените и Левицата заедно исто така со 39. Во евентуален трет круг, во кој победува кандидатот со мнозинство од дадените гласови, при сегашниот однос 39 наспроти 39 и доколку петтемина пратеници на БСВ се воздржат, дури и еден глас спротивно од партиската линија може да го реши изборот на премиер. Гласањето е тајно.
Шулце смета дека разврската може да дојде на почетокот на октомври и јавно изрази сомнеж дека АФД и БСВ можеби веќе имаат договор што ќе го објават по изборите во Мекленбург-Западна Померанија. Засега нема докази за таков договор.
Политичката неизвесност веќе предизвика и институционална последица. Владата во Магдебург се откажа од планираното преземање на претседателството со Конференцијата на германските покраински премиери на 1 октомври. Шулце ја образложи одлуката со неизвесноста околу формирањето нова влада.
Мала покраина, голем политички земјотрес
На прв поглед може да се тврди дека Саксонија-Анхалт е релативно мала германска покраина и дека нејзиниот изборен резултат не мора да претставува слика на целата земја.
Во покраината на крајот на 2025 година живееле 2.120.252 жители, а право на глас имале околу 1,7 милиони избирачи. На изборите излегле 1.328.211 гласачи, односно 77,8 проценти, што е значително повисока излезност отколку во 2021 година.
Но токму размерот на победата го прави резултатот национално значаен.
АФД освои 43,8 проценти, повеќе од двојно во споредба со 20,8 проценти во 2021 година. Тоа е не само нејзин најдобар резултат досега, туку и највисок резултат на која било партија во Саксонија-Анхалт во посткомунистичкиот период. Во Тирингија во 2024 година АФД победи со 32,8 проценти – резултатот во Саксонија-Анхалт е околу 11 процентни поени повисок.
Покраинскиот огранок на АФД во Саксонија-Анхалт притоа од 2023 година е класифициран од покраинската служба за заштита на уставниот поредок како потврдено десноекстремистичко политичко движење. Службата наведува дека неговото политичко дејствување е насочено против суштински принципи на либерално-демократскиот уставен поредок.
Затоа евентуалното доаѓање на АФД во власта би имало значење далеку над административните граници на покраината.
Саксонија-Анхалт има четири гласа во Бундесратот, институцијата преку која покраинските влади учествуваат во федералното законодавство. Тоа значи дека влада во која АФД би имала водечка улога првпат би ја внесла партијата директно во системот на федералното владеење, а не само во парламентарната опозиција.
Резултатот е важен и поради уште една причина: покажува дека АФД веќе може да стигне до ниво на поддршка на кое традиционалните партии тешко можат да ја изолираат без создавање исклучително сложени коалиции.
Во Саксонија-Анхалт, ЦДУ, СПД, Зелените и Левицата заедно имаат точно онолку пратеници колку АФД – 39. Петте пратеници на БСВ затоа добиваат несразмерно големо политичко влијание.
Тоа е најважната порака за остатокот од Германија. Таканаречениот „заштитен ѕид“ против АФД функционира релативно едноставно кога партијата има 15 или 20 проценти. Со повеќе од 40 проценти, целата политичка математика се менува.
Следниот тест доаѓа за само 12 дена
Не треба долго да се чека за да се види дали Саксонија-Анхалт е исклучок.
На 20 септември се одржуваат покраински избори во Мекленбург-Западна Померанија и избори за берлинскиот Претставнички дом.
Во Мекленбург-Западна Померанија последната анкета на Forsa објавена на 2 септември ја става АФД на 37 проценти, пред СПД со 28 проценти. Тоа не е изборен резултат и анкетите може значително да отстапуваат, но покажува дека сценариото од Саксонија-Анхалт не е изолирано.
Во Берлин политичката структура е сосема поинаква, но и таму АФД во последниот BerlinTrend е на 18 проценти, изедначена со Зелените и само три поени зад првопласираната ЦДУ со 21 проценти.
И националната слика е предупредувачка за традиционалните партии. Во последниот ARD DeutschlandTrend, направен непосредно пред изборите во Саксонија-Анхалт, АФД беше на 27 проценти на федерално ниво, пред Унијата со 21 проценти. Повторно, станува збор за анкета, а не за избори, но таа покажува дека растот на АФД не може едноставно да се сведе на локална специфичност на една источногерманска покраина.
Победата во Саксонија-Анхалт затоа е истовремено локален резултат и национален сигнал. Малата големина на покраината го ограничува нејзиното директно институционално влијание, но не и политичкиот ефект.
Ако АФД успее не само да победува, туку и да обезбедува парламентарни партнери, толеранција на малцинска влада или поддршка за свои кандидати на високи институционални функции, тогаш ќе биде пробиена уште една бариера – преминот од изборна сила кон реална извршна власт.
А ако не успее да формира влада и покрај речиси 44 проценти од гласовите, тоа отвора друг проблем за германските партии: како долгорочно да се одржува политички систем во кој најсилната партија може да биде изолирана само преку сè пошироки и идеолошки сè понеобични парламентарни комбинации.
Токму затоа исходот во Магдебург сега внимателно се следи во Берлин, Шверин и во сите останати покраини. Саксонија-Анхалт има нешто повеќе од два милиона жители, но политичкиот експеримент што започна таму може значително да влијае врз следната фаза од германската политика.
ЦИВИЛ МЕДИА
Поддршка за ЦИВИЛ
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА.
