На 27 јануари, светот се поклонува пред споменот на милионите жртви на Холокаустот – едно од најмрачните поглавја во историјата на човештвото. Овој датум ја одбележува годишнината од ослободувањето на нацистичкиот логор на смртта Аушвиц-Биркенау во 1945 година, симбол на индустриски организирано уништување, омраза и дехуманизација.
Холокаустот не беше спонтан чин на насилство, туку систематски проект на истребување, во кој беа убиени шест милиони Евреи, како и Роми, лица со попреченост, политички неистомисленици и други прогонувани групи. Затоа, Меѓународниот ден на сеќавање не е само ден за комеморација, туку и глобален повик за будност, едукација и одговорност.
За Северна Македонија, Холокаустот има и длабоко лична, локална димензија. Во март 1943 година, 7.144 македонски Евреи од Скопје, Битола и Штип беа депортирани во логорот на смртта Треблинка. Речиси никој од нив не се врати. Со тоа беше уништена една од најстарите и најзначајните еврејски заедници на Балканот – заедница што со векови беше дел од културното, економското и општественото ткиво на овие простори.
Оваа трагедија не е само историски факт, туку морална опомена. Таа нè обврзува да се спротивставиме на релативизирањето на злосторствата, на историскиот ревизионизам и на обидите омразата повторно да се нормализира под нови форми.
Во своите пораки по повод овој ден, меѓународната заедница, вклучително и ОБСЕ, предупредува дека антисемитизмот, расизмот и ксенофобијата повторно бележат раст во многу општества. Со намалувањето на бројот на живи сведоци на Холокаустот, одговорноста за пренесување на вистината сè повеќе паѓа врз институциите, образовните системи, медиумите и граѓанското општество.
Сеќавањето не смее да остане затворено во музеите и комеморативните церемонии. Тоа мора да биде жив процес – преку образование, критичко размислување и активно спротивставување на говорот на омраза и дискриминацијата, без разлика кон кого се насочени.
„Никогаш повеќе“ не е симболична изјава, туку обврска за дејствување. Холокаустот нè учи дека демократијата, човековите права и достоинството не се трајно загарантирани – тие мора постојано да се штитат.
Во време на глобални кризи, војни и поларизација, сеќавањето на Холокаустот нè потсетува каде водат омразата, молкот и рамнодушноста. Затоа, 27 јануари треба да биде и ден на одлука – дека светот ќе застане на страната на човечноста, плурализмот и одбраната на секој поединечен живот.
Подготви: Б. Ј.
