Секој 11 јули, светот застанува за да им оддаде почит на жртвите од едно од најтемните поглавја во модерната европска историја – геноцидот во Сребреница. Во јули 1995 година, во областа која Обединетите нации претходно ја прогласија за „безбедна зона“, беа брутално убиени над 8.300 бошњачки мажи и момчиња од страна на силите на војската на Република Српска. Ова злосторство, кое Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија и Меѓународниот суд на правдата недвосмислено го окарактеризираа како геноцид, останува трајна лузна врз совеста на човештвото.
Со историската резолуција усвоена од Генералното собрание на ОН во мај 2024 година, 11 јули официјално стана Меѓународен ден на размислување и сеќавање на геноцидот во Сребреница во 1995 година.
Прогласувањето на овој ден од страна на ОН претставува важен чекор во зачувувањето на вистината. Резолуцијата, спонзорирана од Германија и Руанда, ја нагласува потребата од едукација и превенција на геноцидот во иднина, како и безрезервна осуда на неговото негирање.
Во Европа, комеморацијата е проследена со силни осуди на историскиот ревизионизам. Високите претставници на Европската Унија континуирано порачуваат дека во Европа нема место за негирање на геноцидот, историски ревизионизам или глорификација на осудени воени злосторници. Тие апелираат до лидерите во регионот да изберат одговорност наместо поделби и дијалог наместо конфронтација, со цел градење мирни и демократски општества.
Централниот настан секоја година се одржува во Меморијалниот центар во Сребреница-Поточари, изграден на местото на поранешната база на ОН каде што илјадници луѓе некогаш барале спас. Преживеаните и семејствата на жртвите се собираат за да ја споделат својата болка, но и својата упорност во барањето правда.
ЦИВИЛ – Центар за слобода, чија медиумска платформа ја поддржа минатогодишната конференција „Сребреница – совеста на светот“ во организација на СДА Македонија, по повод 30 години од овој геноцид, своевремено јавно истакна дека Сребреница не е само симбол на страдање.
„Сребреница е нем сведок на човечката суровост, но и на човечката тишина. Сребреница е потсетник на тоа што се случува кога омразата ќе надвладее, а светот ќе го сврти погледот настрана“, соопшти ЦИВИЛ.
Државите од Балканот, вклучително и Северна Македонија, се приклучуваат кон оддавањето почит. Во Собранието на Република Северна Македонија, овој ден редовно се одбележува со комеморативни настани. Претседателот на Собранието, Африм Гаши, нагласува дека Сребреница останува едно од најтешките злосторства против човештвото и дека сеќавањето на жртвите претставува цивилизациска обврска и предупредување за идните генерации.
На настаните за комеморација во регионот и на меѓународно ниво се истакнува дека геноцидот не е случајна трагедија, туку организиран проект кој бара одговорност и соочување со вистината.
И покрај судските пресуди и илјадниците сведоштва, негирањето на геноцидот во Сребреница останува сериозен проблем. Официјални претставници од Белград и властите на Република Српска во Босна и Херцеговина честопати го оспоруваат правниот карактер на злосторството, минимизирајќи ги настаните од јули 1995 година.
Српскиот естаблишмент одржува цврста политика на негирање на геноцидот во Сребреница, континуирано одбивајќи да ја признае правната класификација на масакрите од 1995 година. Иако државните функционери, вклучително и претседателот Александар Вучиќ, признаваат дека се случило „страшно злосторство“, тие активно го отфрлаат терминот „геноцид“ и ги врамуваат меѓународните признанија, како што е резолуцијата на ОН од мај 2024 година, како координирани обиди Србите да се етикетираат како „геноциден народ“. Овој државно спонзориран наратив силно се засилува од провладините медиуми со цел консолидирање на домашната политичка поддршка. Како резултат на тоа, историскиот ревизионизам е длабоко вкоренет во јавниот дискурс и образовните системи, каде што фактите утврдени од меѓународните судови систематски се минимизираат, а осудените воени злосторници честопати се глорифицираат.
Негирањето на геноцидот не е само навреда за жртвите и нивните семејства, туку и континуирана закана за помирувањето и стабилноста на Балканот. Резолуцијата на ОН и европските институции јасно повикуваат земјите-членки да ги зачуваат утврдените факти, вклучително и преку образовните системи, за да се спречи какво било извртување на историјата.
Сеќавањето на 11 јули е повик за будност, борба против заборавот и отпор кон секој обид за ревизија на историјата. Вистината за Сребреница мора да продолжи да се раскажува, за никогаш повеќе омразата и пропагандата да не доведат до слични трагедии.
Подготви: Џ. Дерала
