пишува: ВОЈО МАНЕВСКИ
Зборот Прочка доаѓа од старомакедонскиот словенски збор „простение“ или од глаголот „проштати“. А значењето е духовна метла со која ја метеме нашата душа од гревовите.
– Ратомир Гроздановски
Овој празник во моето сеќавање е некаде при врвот на празниците, затоа што секогаш ме потсетува на семејните посети на роднините и пријателите, на баклавата на мајка ми и на портокалите (долги години ги викавме протокали) што задолжително се носеа кога требаше да се одржи ритуалот на барање прошка.
Кога животот ме однесе некаде подалеку од семејните собирања, залудно го барав празникот во црковните календари. Наидував на други празници, но никако да ја најдам Прочка. Поклади, сирна недела, ама прочка ја немаше. Веројатно и пишувањето на календарот има некои правила за кои не знам.
Пишувало не пишувало со црвени букви, за мене е голем празник. Бидејќи остарев во град каде што со векови се мешале луѓе и традиции и затоа побарав да најдам, зошто се слави на наш специфичен – штипски начин.
„Прочка е празник, колку на проштевањето, толку и на покајанието. А покајанието и проштевањето се почеток на Евангелието. Првите зборови на Господ Исус Христос биле повик на покајание, проштевање и љубов“ – пишува Гроздановски.
Во деновите кога ја чувствуваме убавината на Бајрамскиот празник и заедништво, време е да размислиме дали во нашата околина има некој кој е осамен, има ли некој кој е гладен? Пророкот Мухамед вели: „Не е верник оној кој заспива сит, а знае дека неговиот комшија заспива гладен.“
„Во одбраните денови на Бајрам, ние треба да се посетуваме, а посебно да ги посетиме оние со кои не сме во добри односи или сме си кажале лоши зборови меѓу двата празника, зошто овие денови треба да се пред сѐ победа над своето его, себичноста и гордоста“ – пишува ефендија Ровчанин.
Колку читале теолошки книги моите сограѓани не знам, ама знам дека во традицијата се испреплетени начините на празнување на овие празници така што тие станале дел од нивниот живот и обичаи.
И за едниот и за другиот празник обичајот налага правење на татлии (слатки, колачи, разни десерти) и посета на постарите, ама и на оние со кои настанала некаква замерка и кавга. Баклавата е задолжителна како и раванија со 16 јајца. Добра домаќинка тоа знае да го стокми таман како треба и за дома, ама и за носење на простување кај постарите. Ууу, греота, ако не успее да биде со висок квалитет. До следниот празник ќе трае каењето. Печењето е умешност од врвна важност и од него зависи тврдоста на баклавата и процесот на постепено топење и впивање на вкусот во устата. Кога жири-комисијата од постари домаќинки ќе ја проба после чинот на проштевање.
„Ммм, добра, е ама како малку да ти се потпекла, шербетот добро не го упила…“
„Ммм“ – гест кој може да трае цела космичка вечност – „малку како да е недопечена, брашното се чувствува во шербетот, а за ореви си ставила доволно, ред кори ред ореви, нема што богата си ја направила“.
И кога се ќе се изнивелира во духот на празникот, едно прашање виси како завршна оценка: „Кој ти ја сечеше баклавата?“
Е, тоа никако не ми беше јасно „зошто е важно сечењето“. Понекогаш баклавата стоеше покриена со бело „цедилко“ цел ден, чекајќи го комшијата Ангел да дојде. Ангел беше пекар и знаеше со тенок нож и вртење на тепсијата да ја направи баклавата како арабеска шарена, а сите парчиња да се еднакви. Те на косо, те на право, те во круг и на крајот сите парчиња баклава се исти, ама и сè според равенката што ќе му ја зададеше мајка ми – да има 48 парчиња. „Големо семејство сме, а јас сум меѓу постарите и сите ќе дојдат на прочка.“ Важно е сите парчиња да се еднакви и секој да добие исто. На прочка не смее да се подгрева зависта и раздорот. На секој исто парче баклава. И на домашните и на гостите, а исто и на оние кај кои се оди да се бара прошка.
Пред десетина години, на празникот Хаџиски Бајрам бев повикан на гости кај мојот другар од детството Хусеин. По убавиот муабет за детството и корзото неговата сопруга нѐ понуди да се почестиме со баклава за празникот. Додека ни ставаше парчиња баклава, во малите чинии од кристал, ја здогледав тепсијата од бакар. Внатре баклавата беше исечена како арабеска и исто како и баклавите на мојата мајка што ги сечеше фурнаџијата Ангел. Сите парчиња еднакви, за сите иста големина.
Тогаш сфатив каде е запишана Прочка и во кој црковен календар. На страницата на животот и тоа со големи букви. Колку и да ја толкуваме и ставаме во некакви корици што ги пишуваат длабокоумни филозофи, таа е суштината на човечкиот живот. Господ нѐ створил сите еднакви, ама ние се делиме. А за да се има повеќе од другите, треба некој друг да има помалку. Луѓе сме и грешиме, ама ако се покаеме за грешките ќе може да побараме прошка од оној на кој сме му згрешиле. Да простуваме е внатрешна потреба на секој човек. Ако не простуваме ќе останеме сами, заштитени со нашето его, горделивост и умислена непогрешливост.
Па проштевајте граѓани и граѓанки и нека ви е просто.
Сите права се задржани. ЛИНК: Услови за користење, авторски права и заштита на приватноста. Текстот е личен став на Авторот.
