Руската целосна инвазија врз Украина претставува флагрантно кршење на меѓународното право и клучен тест за европската демократија, изјави Франческо Гаудиози, потпретседател и извршен директор на Centro Studi Internazionali нагласувајќи дека невиденото единство на Европската унија во санкциите, безбедноста и одбраната ја одразува сериозноста на конфликтот што ќе ја обликува иднината на меѓународниот поредок заснован на правила.
Говорејќи на меѓународната конференција „Одбрана на демократијата: Хоризонти на слободата“, Гаудиози го анализираше двојниот одговор на ЕУ, надворешниот и внатрешниот, посочувајќи ги санкциите против Русија, иницијативите за безбедност и одбрана, како и мерките за спротивставување на хибридната војна. Тој ја оцени војната во Украина како одлучувачки фронт во глобалната борба меѓу демократијата и авторитаризмот, со далекусежни последици за европската безбедност и за иднината на меѓународниот поредок заснован на правила:
Руската целосна инвазија врз Украина е широко осудена во рамките на меѓународното право како флагрантно кршење на неговите основни принципи. Таа претставува јасно прекршување на Повелбата на Обединетите нации, која ја забранува употребата на сила против суверенитетот и територијалниот интегритет на државите.
Во тој контекст, накратко ќе го анализирам одговорот на Европската унија, земајќи ги предвид и надворешната и внатрешната димензија. ЕУ покажа невидено ниво на единство во одговорот на руската војна против Украина, мобилизирајќи ги и правните и политичките инструменти во поддршка на Украина и европската безбедност.
На надворешен план, една од највидливите и најзначајните мерки е обемниот режим на санкции воведен против Русија. Овие мерки опфатија стотици поединци и клучни сектори на руската економија, вклучувајќи ги енергетиката, финансиите и одбраната, низ повеќе пакети санкции. Паралелно, Соединетите Американски Држави и нивните сојузници ги замрзнаа руските државни средства, вклучително и девизните резерви на централната банка, и активно разгледуваат правни можности за користење на овие имобилизирани средства – во износ од приближно 140 милијарди евра – за финансирање на обновата на Украина. Ова прашање останува особено чувствително и предмет на интензивна дебата на европско ниво.
Покрај тоа, Европската унија започна неколку значајни иницијативи во областа на безбедноста и одбраната. Од крајот на 2022 година, мисијата за воена помош на ЕУ обучи десетици илјади украински војници на територијата на Унијата. Паралелно со ова, ЕУ го зајакна својот одговор на хибридната војна, која станува сè поцентрален елемент на конфликтот.
Во овој контекст, намалувањето на зависноста од рускиот гас претставуваше клучен приоритет. Унијата презеде решителни чекори за диверзификација на снабдувачите со енергија и за ограничување на способноста на Русија да ја користи енергијата како средство за политички и економски притисок.
Борбата против хибридните закани беше дополнително зајакната преку конкретни правни и стратешки инструменти. Меѓу нив се Стратешкиот компас, усвоен во 2023 година, како и воспоставувањето на тимови за брз кибер-одговор, кои можат да им помогнат на земјите членки во случај на кибер-напад.
Особено внимание заслужува еден многу скорешен развој. На самитот на ЕУ во октомври 2025 година во Копенхаген, европските лидери експлицитно предупредија дека Русија веќе е вклучена во хибридна војна во рамките на Европа, како што истакна данската премиерка. На таа средба беше постигнат договор за зајакнување на граничниот и воздушниот надзор, вклучително и планови за таканаречен „ѕид од дронови“, составен од сензори и системи за воздушна одбрана долж источните граници на ЕУ, со цел спречување на упади. НАТО ги поздрави овие мерки, а неколку сојузници веќе започнаа заеднички операции за воздушно полициско надгледување, особено насочени кон спротивставување на заканите од беспилотни летала.
На крајот, војната во Украина сè почесто се претставува како клучен фронт во глобалната борба меѓу демократијата и автократијата. Украина е суверена демократска држава чии граѓани избраа проевропски и демократски пат, а денес е брутално нападната од држава што се обидува да ја потчини.
Многу аналитичари и политички лидери сметаат дека исходот од оваа војна ќе има далекусежни последици – не само за Украина, туку и за иднината на демократијата на глобално ниво. На Запад постои широка согласност дека евентуална руска победа би ги охрабрила авторитарните режими ширум светот, додека украинскиот успех би ја зацврстил либералната демократија и би го зајакнал меѓународниот поредок воспоставен по 1945 година.
Истовремено, важно е да се признае дека не сите држави го делат овој идеолошки пристап. Актери како Кина и делови од Глобалниот Југ често го гледаат конфликтот од поинаква перспектива. Сепак, она што е суштински во прашање е јасно.
Исходот од војната ќе испрати моќна порака за силата на колективната безбедност и за отпорноста на постстуденовоениот меѓународен систем. Доколку суверенитетот на Украина биде заштитен, а руската агресија одбиена, тоа ќе го зацврсти принципот дека границите не смеат да се менуваат со сила – победа за меѓународното право и јасна потврда за подготвеноста на демократските држави да се обединат во одбрана на овие темелни принципи.
