Џабир Дерала
Претседател на ЦИВИЛ – Центар за слобода
Главен уредник на медиумската платформа на ЦИВИЛ
На прашањето на денот на ЦИВИЛ – „Дали и зошто им верувате на политичките партии?“ – пристигнаа околу 130 коментари. Дискусијата покажува јасно доминантен тон на недоверба, разочараност и гнев кон политичките партии.
Одговорот, според тонот и содржината на коментарите, е речиси едногласен: големо мнозинство од тие што коментираат не им веруваат на политичките партии.
Според редакцискиот преглед на коментарите, околу 85 до 90 проценти од одговорите изразуваат јасна недоверба кон политичките партии. Само мал број коментари содржат делумна доверба, надеж или поддршка за одредена партија или политички лидер, додека дел од реакциите се иронични, мета-коментари или насочени кон самата формулација на прашањето.
Приближната слика на одговорите изгледа вака:
- 110 до 115 одговори изразуваат јасна недоверба кон сите или кон најголемиот дел од политичките партии;
- 5 до 7 одговори покажуваат делумна доверба, надеж или поддршка за конкретна партија или лидер;
- 10 до 15 одговори се иронични, подбивни, странични коментари или критики на самото прашање.
Ова не е научна анкета и не може да се третира како репрезентативно истражување на јавното мислење. Но, како граѓански форум, дискусијата открива силен јавен сигнал: довербата кон политичките партии е длабоко нарушена.
Најчестиот одговор е директното „не“. Во различни форми, граѓаните пишуваат дека не веруваат „на никого“, „на ниедна партија“, „ниту на едни, ниту на други, ниту на трети“. Дел од коментарите велат дека партиите се исти, дека ветуваат пред избори, а потоа ги забораваат граѓаните.
Една од најчестите причини за недоверба е убедувањето дека политиката се претворила во простор за лична корист, партиски интерес, богатење и клиентелизам. Во голем број коментари се повторуваат зборови како „лажат“, „крадат“, „мислат само на себе“, „се богатат“, „ветуваат пред избори, а потоа ништо не исполнуваат“.
Граѓаните често ја поврзуваат недовербата со секојдневниот живот: ниски плати, ниски пензии, растечки цени, сиромаштија, иселување на младите и чувство дека институциите не работат за обичниот човек. Во повеќе коментари се вели дека политичарите не прашуваат дали луѓето имаат доволно за живот, додека партиските елити се занимаваат со функции, тендери и привилегии.
Значаен дел од коментарите ја отвораат и темата на партиското вработување. Според граѓаните што коментираа, дел од луѓето не гласаат затоа што веруваат, туку затоа што очекуваат лична корист, работа, услуга или заштита. Некои коментари одат чекор понатаму и тврдат дека и самите партиски вработени не мора нужно да им веруваат на партиите, туку се дел од систем на зависност.
Силно е присутна и тезата дека идеологијата повеќе не е главен мотив за политичка поддршка. Дел од граѓаните пишуваат дека времето кога се гласало од идеолошки причини поминало, а дека денес доминираат интереси, страв, зависност или избор на „помалото зло“.
Во дискусијата се појавува и разочарување од институциите воопшто. Дел од коментарите не се ограничуваат само на политичките партии, туку ја прошируваат недовербата кон државните институции, администрацијата, судството, полицијата, јавните претпријатија и системот во целина. Тоа покажува дека партиската недоверба лесно се претвора во широка недоверба и огорченост од функционирањето на институциите.
Неколку коментари, сепак, не се целосно негативни. Мал број граѓани изразуваат доверба или надеж во одредена партија или политичка опција. Но тие коментари се малубројни и не го менуваат генералниот впечаток: доминантното расположение е недоверба, разочараност и гнев.
Во дел од реакциите има и иронија. Некои граѓани одговараат дека „веруваат во Дедо Мраз“, други прашуваат „кој рече дека им веруваме?“, а трети велат дека самото прашање требало да биде формулирано обратно: „Зошто не им верувате?“ Оваа иронија е сама по себе показател на длабока политичка дистанца меѓу граѓаните и партиите.
Оваа дискусија покажува дека недовербата не е само моментална емоција. Таа е наталожена низ години на неисполнети ветувања, корупциски сомнежи, партиски вработувања, институционална неефикасност, сиромаштија и чувство дека политичарите се оддалечени од реалниот живот на граѓаните.
ЦИВИЛ го поставува ПРАШАЊЕТО НА ДЕНОТ од 2024 година. Прашањата се однесуваат на актуелни теми и појави, а одговорите се отворени, искрени и директни. Бројот на коментари се движи од неколку десетици до неколку стотици секој ден, а во неколку случаи надмина и 1.000 коментари. Не само во вчерашната дискусија, туку и во голем дел од коментарите на бројни претходни прашања, се бележи длабока огорченост и недоверба кон политичарите и политичките партии.
Прашањето на денот на ЦИВИЛ не се формулира случајно. Најчесто, тоа е резултат на редакциска консултација во која учествуваат членови на тимот, медиумската редакција и соработници – меѓу кои универзитетски професори, политички аналитичари, колумнисти и експерти од различни области. Консултациите најчесто траат околу еден час, со цел прашањето да биде актуелно, јасно, отворено и да поттикне аргументирана граѓанска дискусија.
Понекогаш, прашањата произлегуваат директно од коментарите и пораките на граѓанките и граѓаните, особено од петочниот ГРАЃАНСКИ ФОРУМ, кога прашуваме: „Која е вашата порака, барање или прашање до политичарите?“ На тој начин, прашањето на денот не е само редакциски избор, туку и одраз на темите, грижите и прашањата што самите граѓани ги отвораат.
Тешко е да се игнорира фактот дека кога толку голем дел од одговорите се сведуваат на „не им верувам“, тоа не е само критика кон една или друга партија. Тоа е предупредување за целиот политички систем. Партиите може да освојуваат избори, да формираат влади, да контролираат институции и да водат кампањи, но без доверба кај граѓаните, нивната демократска легитимност останува сериозно нарушена. Овој впечаток го потврдуваат — барем делумно — и бројни истражувања и анализи на ЦИВИЛ, како и на други релевантни тинк-тенк организации и агенции за истражување на јавното мислење.
Граѓаните во овој форум испратија јасна порака: довербата не се бара, не се купува и не се добива со пропаганда. Довербата се заслужува — со одговорност, чесност, работа, транспарентност и резултати.
А според доминантниот тон на реакциите, политичките партии во Македонија се далеку од тоа да ја заслужат довербата на граѓанките и граѓаните.
Текстот е авторски коментар заснован на редакциски преглед на коментарите на Прашањето на денот на ЦИВИЛ.
Во ера на дезинформации, националистички популизам и авторитаризам, неопходна е вашата поддршка за ЦИВИЛ
Поддржете ги независните медиумски платформи на ЦИВИЛ во борбата против дезинформациите, национализмот, хибридните закани и авторитаризмот
Дајте го својот придонес СЕГА
