На крајот на јуни 2026 година, доспеаните, а неплатени обврски на институциите на централно и локално ниво достигнаа 692,5 милиони евра, покажуваат најновите податоци од евиденцијата на Министерството за финансии. Станува збор за обврски што веќе доспеале за плаќање, но сè уште не се подмирени.
Во однос на крајот на 2025 година, кога биле евидентирани 665,8 милиони евра, обврските се зголемиле за 26,37 милиони евра. Само во вториот квартал од 2026 година има раст од околу 17,55 милиони евра, бидејќи во март вкупниот износ изнесувал 675 милиони евра. Во споредба со јуни 2025 година, кога биле регистрирани 689,7 милиони евра, растот е нешто под 3 милиони евра.
Структурата на обврските покажува дека најголемиот дел, 344,5 милиони евра, се однесуваат на обврски кон јавниот сектор.
Но, значаен дел од неплатените средства се однесува на доверители надвор од јавниот сектор. Кон приватниот сектор, здруженијата на граѓани и другите непрофитни организации државните институции должат 315,18 милиони евра.
Овој износ е зголемен за околу 20,3 милиони евра во однос на крајот на 2025 година. Обврските кон физички лица изнесуваат 3,03 милиони евра, додека кон странство се евидентирани 29,81 милиони евра.
На листата на институции со најголеми доспеани, а неплатени обврски доминираат државните компании и јавните установи.
На прво место е МЖ Инфраструктура, со 91,4 милиони евра. Веднаш зад неа е МЖ Транспорт, со 79,86 милиони евра. Тоа значи дека само двете државни железнички компании имаат акумулирано повеќе од 171 милион евра доспеани, а неплатени обврски.
На третото место е јавна установа од областа на здравството со 34,98 милиони евра. Следуваат ЕСМ Производство, со 33,82 милиони евра, и ЕСМ Дистрибуција, со 29,72 милиони евра.
Според објавените податоци, на најновата должничка листа се наоѓаат 903 институции и субјекти – меѓу нив државни и локални институции, јавни претпријатија, училишта, болници, судови, факултети, обвинителства и други корисници на јавни средства.
Во анализата на Finance Think од мај 2026 година се посочува дека доспеаните, а неплатени обврски се еден од слоевите на скриениот фискален товар. Според оваа анализа, во март 2026 година во системот ЕСПЕО биле евидентирани 41,6 милијарди денари доспеани, а неплатени обврски, што претставувало значителен пораст во подолг временски период. Истовремено, анализата нагласува дека дел од обврските се меѓусебни обврски во јавниот сектор и затоа нивното влијание врз ликвидноста и врз реалниот фискален товар не е идентично.
Растот на доспеаните, а неплатени обврски се случува во период во кој Владата најавува фискална консолидација и постепено намалување на буџетскиот дефицит.
Во Фискалната стратегија 2025–2029 се предвидува буџетскиот дефицит постепено да се намалува – од 4 проценти од БДП во 2025 година на 3,5 проценти во 2026 година, а потоа на 3 проценти во 2027 и 2028 година. Стратегијата истовремено ги идентификува доспеаните, а неплатени обврски како фактор што влијае врз идните буџетски расходи и фискалниот простор.
Министерството за финансии преку системот ЕСПЕО ги евидентира преземените и доспеаните обврски, а законската рамка предвидува нивно пријавување и објавување.
Следниот чекор е податоците да се користат не само за објавување на должнички листи, туку и за навремено идентификување на институциите што континуирано создаваат обврски над нивните реални финансиски можности.
Растот на доспеаните, а неплатени обврски во првата половина од 2026 година е сигнал дека проблемот со ликвидноста во јавниот сектор не е целосно решен. Со речиси 700 милиони евра неплатени обврски, од кои повеќе од 315 милиони евра кон приватниот и граѓанскиот сектор, прашањето за финансиската дисциплина станува и прашање за стабилноста на реалната економија.
ЦИВИЛ Медиа Деск
