Вашингтон отвори нов фронт против Иран – финансиски и економски. Администрацијата на Доналд Трамп на 24 август ја започна „Operation Economic Outcast“, кампања чија цел е дополнително да ги пресече финансиските и трговските канали преку кои Техеран ги заобиколува санкциите и обезбедува приходи. Истовремено, Иран најавува дека е подготвен за долготраен економски притисок и предупредува на можни контрамерки поврзани со извозот на нафта и пловидбата низ Ормускиот теснец.
„Економски Ден Д“ за Иран
Американскиот секретар за финансии Скот Бесент ја опиша новата стратегија како голема економска офанзива чија крајна цел е прекинување на финансиските врски што му овозможуваат на иранскиот режим да генерира приходи.
Во првата фаза се санкционирани речиси 60 субјекти, физички лица и бродови поврзани со иранските нуклеарни и ракетни програми, сајбер-операции и мрежи за трговија со нафта. Вашингтон, истовремено, го проширува ризикот од секундарни санкции врз компании и финансиски институции од трети земји кои продолжуваат да соработуваат со Иран.
Посебно внимание се посветува на пет сектори: дигитални средства, технологија, злато, авијација и поморски транспорт. Практично, Вашингтон испраќа порака дека компаниите надвор од Иран кои продолжуваат да работат со овие сектори може да се соочат со санкции и ограничување на пристапот до американскиот финансиски систем.
Тоа ја прави новата стратегија поширока од класичен список на санкционирани ирански компании. Целта е да се притиснат и посредниците, банките, трговците, превозниците и финансиските канали во трети земји преку кои иранската економија успева да ги заобиколи постојните ограничувања.
Вашингтон го користи и доларот како оружје
Еден од најсилните инструменти на американската стратегија е заканата за исклучување од системот базиран на американскиот долар.
Бесент предупреди дека субјектите кои ќе овозможуваат финансиски трансакции и перење пари во корист на Иран може да бидат отстранети од американскиот финансиски систем. На тој начин, Вашингтон се обидува да создаде дополнителен ризик за секоја банка, компанија или посредник кој би сакал да продолжи со бизнисот со Техеран.
Особено чувствително прашање е Кина, која со години е најголем купувач на иранската нафта. САД го зголемуваат притисокот врз кинеските компании кои учествуваат во трговијата со иранска нафта, но засега избегнуваат директно санкционирање на најголемите кинески банки, што би можело дополнително да ги влоши односите Вашингтон–Пекинг.
Токму ова покажува колку е сложена новата стратегија: Вашингтон сака да го намали иранскиот извоз и приходите од нафта, но истовремено мора да внимава санкциите да не предизвикаат поширок потрес во глобалниот финансиски и енергетски систем.
Иран: Имаме двегодишен план
Од Техеран пристигнува порака дека новиот американски притисок нема да доведе до капитулација.
Иранскиот министер за економија Али Маданизаде изјави дека земјата има подготвено двегодишен план за справување со последиците од новите санкции. Иранските власти тврдат дека имаат механизми за адаптација на економијата и дека новите американски мерки нема да го принудат Техеран да ги прифати условите на Вашингтон.
Паралелно со економската реторика, иранските власти испраќаат и многу поостри безбедносни пораки.
Мохсен Резаи предупреди дека Иран може да преземе мерки против земји кои ќе се приклучат кон американскиот економски притисок, додека меѓу опциите што се споменуваат е и дополнително ограничување на извозот на нафта преку Персискиот Залив.
Ормускиот теснец – клучната точка на притисок
Во центарот на кризата останува Ормускиот теснец, една од најважните светски поморски енергетски артерии.
САД веќе имаат воспоставено поморска блокада и тврдат дека нивните сили можат да ја одржуваат на неодредено време. Американскиот секретар за одбрана Пит Хегсет во август изјави дека ротацијата на американските бродови овозможува долгорочно одржување на поморското присуство и притисокот врз Иран.
Техеран, од друга страна, го користи теснецот како еден од најважните инструменти за притисок врз Вашингтон и глобалните енергетски пазари. Резаи предупреди дека Иран може да го прекине извозот на нафта од Персискиот Залив, додека иранските власти воведуваат сопствени правила и ограничувања за пловидбата.
Секоја дополнителна ескалација околу Ормускиот теснец има потенцијал да се прелее врз цените на нафтата, транспортот и глобалното снабдување со енергенси.
Кина и Русија меѓу економскиот притисок и сопствените интереси
Новата американска стратегија не е насочена само кон Иран. Нејзината вистинска тежина ќе зависи од тоа колку трети земји ќе бидат подготвени да го прифатат ризикот од американски секундарни санкции.
Кина останува клучна поради својата улога како најголем купувач на иранска нафта. Пекинг ги отфрла едностраните американски санкции и порача дека ќе ги штити своите економски интереси.
Русија, исто така, останува дел од пошироката геополитичка слика во која американскиот притисок врз Иран се судира со интересите на државите кои се спротивставуваат на едностраните санкции.
Оттука, прашањето повеќе не е само колку силно САД можат да го санкционираат Иран, туку и колку долго можат да го принудуваат остатокот од светот да ги следи американските финансиски правила.
Економската војна станува глобална
Новата американска офанзива доаѓа во момент кога иранската економија веќе е под силен притисок, а конфликтот со САД трае речиси шест месеци. Санкциите, нарушувањата во извозот на нафта и нестабилноста околу Ормускиот теснец ја зголемуваат неизвесноста на глобалните енергетски пазари.
Но, ефектот од новите санкции не е однапред гарантиран. Иран со години развива механизми за заобиколување на санкциите, особено преку посредници, „сенка-флота“ и алтернативни финансиски канали. Од друга страна, Вашингтон сега се обидува да ги таргетира токму тие мрежи, со што економскиот притисок би можел да стане значително поскап и поризичен за компаниите и државите кои соработуваат со Техеран.
Затоа, новата фаза од конфликтот САД–Иран може да се претвори во многу поширока битка за контрола врз финансиските и енергетските текови – од банките и доларот, преку танкерите и нафтата, до стратешкиот Ормуски теснец.
И додека Вашингтон најавува економска изолација, а Техеран двегодишен план за отпор, најголемото прашање останува дали економскиот притисок ќе отвори простор за нови преговори – или ќе ја турне кризата кон нова воена ескалациј
Б. Ј.
