СООПШТЕНИЕ ЗА ЈАВНОСТА | 15 септември 2026
ЦИВИЛ – Центар за слобода се придружува кон одбележувањето на Меѓународниот ден на демократијата и кон годинашната тема на Обединетите нации: „Кога секој глас се уважува, демократијата дава резултати“ (When every voice counts, democracy delivers).
Овој повик бара конкретни обврски – институции што ги слушаат граѓаните, власт што одговара за своите постапки и општество во кое секој човек може слободно да учествува во одлуките што го засегаат.
ЦИВИЛ предупредува дека притисоците врз демократските институции, независните медиуми и граѓанското општество во Северна Македонија и Западен Балкан ја загрозуваат слободата, еднаквоста и европската иднина на регионот.
Демократијата се поткопува и постепено: со партизација на институциите, селективна правда, нетранспарентно трошење јавни пари, заплашување на критичарите и претворање на јавната дебата во простор за дискредитација. Кога ваквите практики стануваат секојдневие, злоупотребата почнува да се прифаќа како нормален начин на владеење.
Во Северна Македонија, корупцијата, клиентелизмот и притисоците врз новинарите и активистите остануваат сериозни проблеми, забележани и во извештајот на Freedom House за 2026 година. Изборниот мандат носи одговорност да се служи на сите граѓани. Тој не дава право државата да се третира како партиска сопственост.
Посебно загрижува исцрпувањето на независното новинарство и граѓанскиот сектор преку финансиска несигурност, кампањи за оцрнување и правни притисоци. Репортери без граници укажуваат на политички и економски притисоци врз медиумите, недоволна транспарентност и тужби што служат за заплашување на независните редакции. Затворањето или замолчувањето на една редакција значи помалку информации, помалку надзор над власта и помалку простор за гласот на граѓаните.
Во Западен Балкан, ЦИВИЛ предупредува на опасноста од заемно охрабрување на авторитарните практики, националистичките мобилизации и дезинформациските кампањи. Величањето воени злосторници, негирањето на злосторствата и поттикнувањето етничка омраза ги понижуваат жртвите, ја разоруваат довербата и создаваат услови за нови поделби и насилство. Политичките лидери и институциите имаат одговорност јасно да им се спротивстават.
Последиците од демократското назадување ги чувствуваат луѓето во секојдневниот живот: преку неправда, нееднаков пристап до услуги и работни места, корупција што ги троши заедничките ресурси и страв да се побара одговорност. Продолжувањето на овие процеси ја продлабочува недовербата, го поттикнува иселувањето и го прави регионот ранлив на надворешни авторитарни влијанија. Демократското назадување има човечка, економска и безбедносна цена.
ЦИВИЛ ги повикува граѓанките и граѓаните да ја бранат демократијата преку секојдневно, мирно и упорно дејствување:
- Барајте одговори и отчетност. Следете како се трошат јавните пари и како се носат одлуките во вашата општина и во државата.
- Поддржете го независното новинарство. Читајте, споделувајте и, според можностите, помогнете ја работата на медиумите што го штитат јавниот интерес.
- Проверувајте пред да споделите. Спротивставете се на дезинформациите, говорот на омраза и обидите соседите и сограѓаните да ви бидат претставени како непријатели.
- Учествувајте и организирајте се. Користете ги јавните дебати, граѓанските иницијативи, здруженијата, синдикатите, мирните протести и изборите за да влијаете врз одлуките.
- Застанете со оние што се изложени на притисок. Одбраната на туѓото право да зборува е одбрана и на сопствената слобода.
Од Владата, Собранието, локалните власти, правосудните органи и политичките партии бараме да обезбедат транспарентност, еднаквост пред законот, заштита на новинарите и активистите и вистинско учество на јавноста. Одговорноста за демократските услови првенствено ја носат оние што располагаат со институционална моќ. Повикот за граѓанско учество не ги ослободува од таа обврска.
Како коосновач на Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата (DDGI) и партнер во Вестминстерската алијанса за Украина (WA4U), ЦИВИЛ ја поврзува својата работа во земјата и регионот со меѓународната солидарност во одбрана на слободата. Во денешното соопштение на DDGI и WA4U се нагласува: „Демократијата зависи од способноста на луѓето слободно да зборуваат, да имаат пристап до веродостојни информации, да учествуваат во одлуките и да бараат одговорност од носителите на власта.“ Во него се истакнува и дека „солидарноста со Украина е клучен дел од таа одговорност“. ЦИВИЛ ја потврдува својата солидарност со Украина во одбраната од руската агресија и со правото на нејзините граѓани да ја определуваат својата иднина.
Назадувањето на демократијата може да се запре. За тоа се потребни независни институции, информирани и активни граѓани и солидарност што ги надминува партиските, етничките, верските и државните граници.
Твојот глас. Твојата слобода. Нашата демократија.
ЦИВИЛ – Центар за слобода
