Илијана Јотова победи на претседателските избори во Бугарија, станувајќи првата жена избрана за претседателка на земјата. Во вториот круг, одржан на 1 ноември 2026 година, таа освои 57,58 отсто од гласовите, наспроти 39,47 отсто за противкандидатската двојка Андреј Ѓуров – Георги Кандев. Победата на Јотова доаѓа во период на политичко преструктурирање во Бугарија, со Румен Радев на премиерската функција и коалицијата „Прогресивна Бугарија“ како доминантна политичка сила.
Според обработените изборни резултати, кандидатската двојка Илијана Јотова – Кирил Валчев освоила 1.093.564 гласови, додека Ѓуров и Кандев добиле поддршка од 749.543 гласачи. Уште 56.070 гласачи, односно 2,95 отсто, ја избрале опцијата „Не поддржувам никого“. Излезноста била околу 27 отсто, што укажува дека убедливата победа не била проследена со масовно учество на гласачите.
Јотова веќе ја извршуваше претседателската функција од јануари 2026 година, откако Румен Радев поднесе оставка. По одлуката на Уставниот суд, таа ја презеде функцијата на 23 јануари, а со изборната победа сега добива сопствен петгодишен мандат. Претходно беше потпретседателка на Бугарија, функција што ја извршуваше од 2017 година.
По изборната победа, Јотова им се заблагодари на граѓаните и на политичките сили што ја поддржаа, најавувајќи дека ќе работи на надминување на политичките поделби. Посебно значајна беше поддршката од коалицијата „Прогресивна Бугарија“, предводена од Румен Радев, кој по парламентарните избори во април 2026 година стана премиер. Радев ја оцени победата како избор на иднината пред минатото и изрази уверување дека Јотова ќе биде достоен претседател во сложениот политички и меѓународен контекст.
Честитки за изборната победа пристигнаа и од европски претставници. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лаен, ѝ посака успех на Јотова, изразувајќи очекување за продолжување на соработката со Бугарија во областите на европската безбедност, одбраната и енергетската независност. Поразениот Андреј Ѓуров, исто така, ѝ честиташе на победничката и повика на надминување на политичките поделби.
Надворешна политика меѓу дипломатскиот пристап и безбедносните предизвици
Во текот на кампањата, Јотова се залагаше за дипломатско решение на војната во Украина и се спротивставуваше на испраќањето дополнителна воена помош за Кијив. Нејзините пораки беа насочени кон потребата од преговори и поширок безбедносен дијалог, вклучително и меѓу земјите од регионот на Црното Море.
Нејзините ставови се значајни во контекст на традиционалните историски и културни врски на Бугарија со Русија, но и на нејзините обврски како членка на НАТО и ЕУ. Бугарија е членка на НАТО од 2004 година, а на ЕУ од 2007 година. Иако претседателот нема целосна контрола врз владината надворешна политика, функцијата има важна улога во безбедносните и одбранбените прашања, како и во претставувањето на државата на меѓународната сцена.
Затоа, изборот на Јотова ќе биде следен и во контекст на односот на Бугарија кон руската агресија врз Украина, безбедносните предизвици во Црноморскиот регион и усогласувањето со заедничките политики на ЕУ и НАТО.
Македонија останува пред старите услови за европска интеграција
За Северна Македонија, изборната победа на Јотова е особено значајна поради нејзините досегашни позиции во однос на билатералните односи и македонските евроинтеграции. Во повеќе наврати таа повтори дека внесувањето на Бугарите во македонскиот Устав е неопходен услов за напредок на земјата кон членство во ЕУ.
На 13 февруари 2026 година, за време на Минхенската безбедносна конференција, Јотова повторно порача дека без уставните измени нема да има напредок во европската интеграција на Северна Македонија. Таа укажуваше и на проблемите со говорот на омраза и третманот на граѓаните со бугарско потекло во земјата.
Овие позиции укажуваат дека нејзиниот избор не носи непосреден сигнал за промена на досегашниот бугарски пристап кон Скопје. Напротив, уставните измени и натаму остануваат централно прашање во односите меѓу двете земји, како и во процесот на пристапување на Северна Македонија кон ЕУ.
Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова ѝ ја честиташе победата на Јотова, изразувајќи надеж за конструктивна соработка, отворен дијалог и партнерство засновано врз меѓусебна почит. Оваа порака доаѓа во период кога односите меѓу Скопје и Софија се оптоварени со долгогодишни несогласувања, а напредокот на македонските евроинтеграции останува блокиран од нерешените билатерални прашања.
Дополнителна димензија во односите внесе и случајот на Ива Михаилова од Кочани. Во септември 2026 година, Јотова го покрена ова прашање пред генералниот секретар на Советот на Европа, Ален Берсе, оценувајќи го случајот како прашање на човекови права. Според информациите објавени од бугарското претседателство, станува збор за третманот на Михаилова, која има македонско и бугарско државјанство, во контекст на судскиот процес што се води против неа во Кочани. Јотова побара случајот да биде разгледан, истовремено наведувајќи дека Бугарија не сака да се меша во судските постапки во Северна Македонија.
Изборната победа на Илијана Јотова претставува ново поглавје во политичкиот развој на Бугарија и ја зацврстува позицијата на политичкиот блок предводен од Румен Радев. За Северна Македонија, сепак, засега нема сигнали дека ќе следи промена на бугарските услови за напредок во евроинтеграциите.
Б. Ј.
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
