Марко Маневски
Се разбудив ден по изборите и првото нешто што го направив, како секој роден Балканец со историја зад себе, беше да проверам каде е финтата. Зашто предолго траеше ова „ништо не се менува“, па мојот мозок, истрениран со четириесет години разочарувања, веднаш ми понуди објаснување: сигурно има некаква грешка во броењето, сигурно некој друг ќе ги подели картите, сигурно во последен момент ќе гласаат мртвите.
Не гласаа. Според прелиминарните податоци на Републичката изборна комисија (РИК), кога беа преброени околу 97 отсто од избирачките места, Студентската листа освои околу 52,7 отсто од гласовите, а коалицијата предводена од СНС околу 39,2 отсто. Распределбата на мандатите се движи околу 140 наспроти 104. Излезноста беше над седумдесет отсто, највисока во последните дваесет години. А Вучиќ таа вечер, од седиштето на својата партија, ја изговори реченицата за која многумина од нас не веруваа дека ќе ја слушнат додека сме живи: дека е јасно оти ги изгубиле изборите.
Ви оставам миг да го сварите тоа. Јас си зедов малку повеќе време, бидејќи, како што знаете, пред година и пол напишав текст за гулабите што би пумпале, ама не смеат. Се покажа дека смееле. Се покажа и дека „одмаздата на лошите ученици“ навистина е отсвирена, а не останала само убава поента.
Еве што најмногу ме изненади во сето тоа. Не победата. Начинот.
Победа без кршење
Првото нешто што носителот на листата, Илија Срдановиќ, го напиша таа вечер, додека резултатите сè уште не беа прогласени, гласеше: „Не прибегнувајте кон никаков вид насилство.“ Студентите во блокада додадоа дека не поддржуваат упади во медиумите и институциите и дека тие институции ќе бидат ослободени во Собранието, преку институционална борба. Не со тупаница, не со синџир, не со ноќен упад во телевизија. Во Собранието.
Замислете колку е тоа необично во земја која, секогаш кога досега ја менувала власта, го правела тоа со кршење и демолирање. Ние сме народ што ја слави победата со фрлање предмети. А овие млади луѓе застанаа пред илјадници граѓани, истите оние што две години минуваа низ навреди, притисоци и кривични пријави, и рекоа: не. Славете, пејте, одете си дома мирно. На Славија, според извештаите, побарале од луѓето да остават слободен премин за пожарникарите и брзата помош кога избувнал пожар на градилиштето на еден хотел, и сите мирно се разотишле. По сè, исчистиле зад себе.
Се сеќавате ли на мојот имунолошки систем на општеството? Непослушноста како треска, како одбрана на организмот од инфекција? Е, па, еве ја и другата страна на таа метафора: имунолошкиот систем што не знае кога да запре станува автоимуна болест, го напаѓа сопственото тело. Изгледа дека овие млади луѓе го сфатиле и тоа. Целта не е да се уништи организмот, туку да се исфрли инфекцијата од него. А тоа се прави со лекови, не со секира.
А што ако и овие почнат да крадат?
Го знам прашањето, веќе го слушам: „А што ако и овие новите почнат да крадат?“ Ме прашуваат паметни луѓе, од оние што толку пати биле измамени што сомнежот им станал метод. Прашањето е оправдано, бидејќи тоа веќе сме го гледале: доаѓаат нови, ветуваат правда, а потоа, по две години, ги имаат истите автомобили, истите вили, истите пријатели како нивните претходници.
Мојот одговор е едноставен и сакам да го запомните, бидејќи во него е целата смисла на овој момент: ги менуваме веднаш.
Не по четири години. Не „да почекаме да видиме“. Не „дајте им шанса, штотуку почнаа“. Веднаш. Зашто ова, повеќе од сè друго, е промена на стандардите. Стариот стандард гласеше: „Па што, се снашол човекот“. Новиот мора да гласи: не. Никогаш повеќе. Ни тебе, ни мене, ни на овие, ни на оние што ќе дојдат по нив. Кој ќе украде, си оди. Без оглед на бојата на вратоврската, името, факултетот или тоа што пред една година стоел со нас на Славија.
И затоа, ако некој во таа нова власт посака да провери дали ова е сериозно, нека не се залажува. Истите луѓе што досега ги полнеа улиците нема да си одат дома кога нивните ќе дојдат на власт. Истото движење, истата таа маса од Славија, ќе им се спротивстави со истата решителност. Лојалноста не е кон партијата, туку кон стандардот. Студентите не бараа водач, не бараа спасител, не бараа цврста рака. Бараа одговорност. А одговорноста е единственото нешто што не престанува да важи кога ќе се смени власта.
Државата работи за народот, не обратно
Да го повториме она што, изгледа, сме го заборавиле, бидејќи со децении ни го објаснуваа спротивното: државата не е сопственост на оние што управуваат со неа. Државата е договор. Ние ви препуштаме да управувате, да располагате со нашите пари, нашите закони, нашите институции, а вие за возврат ни обезбедувате сè што ни треба: лекар кога ќе се разболиме, училиште за да се образуваме, судија што не гледа кој кому му е кум, струја, пат, воздух. Работите во наш интерес. Ако не си ја вршите работата како што треба, ќе бидете сменети. Тоа не е закана. Тоа е договор, како што се вели во нормалниот свет, со јасно утврден рок и услови за раскинување.
Што значи, извинете, дека веќе ги нема оние стари оправдувања. Нема „наследивме лоша состојба“, не важи „виновни се странците“, не важи „виновна е опозицијата“, не важи „виновна е претходната власт“, не важи „виновен е дождот“. Сите тие реченици во превод значат: „Не си ја завршив работата, ама имам објаснување“. А не важи ни она најлошото, она што го слушавме со години: дека проблемот воопшто не постои. Настрешницата не паднала, студентите се платени, илјадниците луѓе на улиците се илузија.
Кој владее, одговара. Точка.
И да не заборавиме, победата не е крај
Но, бидејќи сум Мргуд, а не маскота, морам да ви го кажам и она непријатното: победата на изборите е влезница, не решение. Резултатите сè уште се прелиминарни, владата не е формирана, претседателските избори допрва нè чекаат, а четиринаесет години граден систем не се урива со едно излегување на гласање. Институциите што треба да се ослободат нема тоа да го направат сами. Медиумите, обвинителствата, јавните претпријатија – сето тоа и понатаму е полно со луѓе што биле поставени за да ја штитат партијата, а не народот. Ќе има тука итри маневри, ќе има и болни моменти, ќе има моменти кога ќе посакаме сето тоа да го поминеме по кратка постапка.
Токму тогаш треба да се сетиме на она што самите студенти го кажаа: одиме низ процедурите. Не со упади, не со одмазда, не со „сега е наш ред“. Зашто одмаздата е само уште еден начин да се остане во истата куќа, само со сменети клучеви.
Оваа генерација ја презеде одговорноста за себе и бара одговорност од оние што се на власт. Тоа е новиот стандард. Да го кажам тоа инспириран од бендот „Гоблини“: никогаш повеќе багра на власт. Тоа време помина. Сè друго е само вртење во круг.
Специјално за ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
Наслов на оригиналот: Dan posle: ovo nije ljubav, ovo je ugovor
НАПОМЕНА НА РЕДАКЦИЈАТА: Овој текст е авторски став. Изнесените мислења, оценки и заклучоци се лични ставови на авторот и не мора да ги одразуваат ставовите на редакцијата на ЦИВИЛ МЕДИА или официјалните позиции на ЦИВИЛ – Центар за слобода. Авторските ставови се објавуваат во согласност со принципите на слободата на изразување и редакциските стандарди за професионално и одговорно новинарство.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
