Во градовите, секојдневниот живот зависи од системи што најчесто ги земаме здраво за готово: струја, вода, мобилни мрежи, јавен превоз, продавници и здравствени услуги. При сериозна криза, повеќе од овие системи можат истовремено да бидат нарушени. Лифтот запира, банкоматот не работи, телефонот останува без батерија, а членовите на семејството се на различни места.
Подготовката значи однапред да знаеме како да се заштитиме, што ни е неопходно и кому можеме да помогнеме. Земјотресот, поплавата, вооружениот напад и насилните немири бараат различни реакции, но имаат заедничка основа: план, основни резерви, веродостојни информации и меѓусебна поддршка.
Прво: Договорете се со блиските
Одвојте време за краток семеен разговор. Договорете место за средба во близина на домот и второ место надвор од непосредното соседство, доколку пристапот е небезбеден. Изберете и контакт-лице во друг град, преку кое ќе можете да разменувате информации ако локалните комуникации се преоптоварени.
Запишете ги најважните телефонски броеви на хартија. Договорете кој ќе ги преземе децата, во согласност со процедурите на училиштето или градинката, и кој ќе помогне на постарите или на лицата на кои им е потребна поддршка. Планот треба да биде познат и на блиските што живеат на друга адреса. При преоптоварена мрежа, кратка СМС-порака понекогаш може да помине кога повикот не успева.
Домашни резерви за најмалку 72 часа
Стратегијата на ЕУ за подготвеност предвидува насоки за самостојно задоволување на основните потреби на населението најмалку 72 часа при тешки нарушувања. Тоа е почетна цел за подготовка, а не гаранција дека кризата ќе заврши за три дена.
Основната домашна резерва треба да содржи:
Вода
- Ориентациски, најмалку три литри по возрасно лице дневно за пиење и основна подготовка на храна. Планирајте дополнително според здравствените потреби, температурите, хигиената и домашните миленици.
Храна
- Трајни производи што можат да се јадат без готвење и без чување во фрижидер; рачен отворач ако чувате конзерви.
Редовна терапија и прва помош
- Потребните лекови, список на терапијата и алергиите, основен прибор за прва помош и резервни очила.
Светло и информации
- Батериска светилка, резервни батерии, радио на батерии и наполнета надворешна батерија за телефон.
Документи и пари
- Копии од важните документи во водоотпорна обвивка, контакти на хартија и разумна сума готовина во помали апоени.
Основни лични потреби
Хигиенски средства, кеси за отпад, топла облека, ќебе, цврсти обувки и потребното за бебиња и миленици.
Резервите собирајте ги постепено, според можностите, и редовно проверувајте ги роковите. За дополнителна залиха на терапија и за лекови што бараат ладење, договорете план со лекар или фармацевт. Лицата што користат медицински апарати на струја треба однапред да имаат план за резервно напојување и помош.
Одделно подгответе лесен ранец за брзо заминување: документи, лекови, вода, мала количина храна, светилка, полнач, основна облека и контакти. Домашната залиха и ранецот имаат различна намена; ранецот треба да можете самостојно да го носите.
Подгответе го и просторот
Прицврстете ги високите полици и тешките предмети што можат да паднат. Чувајте ги потешките работи на пониски места. Научете каде се главните вентили и електричниот прекинувач, како и кога и како безбедно се исклучуваат. Однапред разгледајте ги излезите од домот.
Во станбената зграда, договорете се со управителот и соседите да се ослободат скалите и излезите од предмети што го попречуваат движењето. Проверете кому ќе му биде потребна помош ако лифтот не работи.
Земјотрес: Заштитете се додека трае тресењето
Ако сте внатре, не трчајте кон излезот или по скалите додека трае земјотресот. Спуштете се на раце и колена, заштитете ги главата и вратот и засолнете се под цврста маса, доколку е блиску. Држете се за неа додека тресењето не запре.
Ако нема маса во близина, останете ниско, подалеку од прозорци и предмети што можат да паднат, и заштитете ги главата и вратот со рацете. Рамката на вратата не е универзално безбедно место.
Ако сте надвор, останете на отворено, подалеку од фасади, стакло, столбови и кабли. Ако користите инвалидска количка, закочете ги тркалата и заштитете ги главата и вратот.
Поплава: Кон повисоко место, подалеку од водата
При опасност од поплава, преместете се на повисоко и безбедно место. Не слегувајте во подруми или подземни гаражи за да спасувате предмети или возило. Следете ги упатствата за евакуација.
Не пешачете и не возете низ поплавени улици. Водата може да сокрива отворени шахти, оштетен коловоз, електрични кабли и силно струење. Не допирајте електрични прекинувачи ако стоите во вода; исклучувањето на струјата се прави само ако е безбедно.
Следете ги известувањата за безбедноста на водата за пиење. Превривањето уништува многу микроорганизми, но не ја прави безбедна водата загадена со гориво или токсични хемикалии.
Војна или вооружен напад: Засолниште и проверени упатства
Однапред побарајте информации од надлежните локални служби за достапните засолништа, нивниот пристап и упатствата за користење. Не претпоставувајте дека секој подрум е уредено и безбедно засолниште.
При предупредување за воздушен напад, веднаш следете ги упатствата за засолнување. Наменските засолништа обезбедуваат подобра заштита од ударниот бран и шрапнелите; со себе понесете го подготвениот ранец, ако е при рака и тоа не ве задржува.
За евакуација користете актуелни информации од надлежните служби и признатите хуманитарни организации. Објава на социјална мрежа за „безбеден коридор“ сама по себе не е потврда дека патот е безбеден. И договорените евакуации носат ризици и бараат внимателна организација.
Не приближувајте се и не допирајте остатоци од ракети, дронови, гранати или други сомнителни предмети. И по завршувањето на нападот, тие можат да бидат смртоносни. Од безбедно место пријавете ја локацијата.
Каде да се засолнат граѓаните на Скопје?
При проверката на официјалните интернет-страници не беше пронајден актуелен, јавно достапен водич за евакуација и засолнување на населението во Скопје при војна или големи насилни немири, со потврдени локации, капацитети и упатства за пристап до засолништата. Ова не докажува дека институциите немаат оперативни планови, туку остава неодговорено едно исклучително важно прашање:
Каде граѓаните можат однапред да добијат јасни и проверени инструкции за сопствената безбедност?
Хибриден напад: Проверувајте ги пораките, заштитете ги пристапите
Хибридните кампањи можат да вклучуваат сајбернапади, лажно претставување како институции, манипулирани снимки и координирано ширење дезинформации. Сепак, прекин на струјата или пад на интернетот сам по себе не докажува дека се случува напад.
Проверете кој ја објавил информацијата, кога и за кое подрачје важи. За наводна наредба за евакуација или предупредување за загадување, побарајте ја оригиналната објава преку познатиот официјален канал. Не препраќајте непроверени гласовни пораки и снимки: лажните предупредувања можат да ги насочат луѓето кон опасност.
Пред кризата, ажурирајте ги уредите, користете различни силни лозинки и вклучете повеќефакторска автентикација. Не внесувајте лозинки, банкарски податоци или кодови за потврда преку сомнителни пораки што бараат „итна проверка“ или ветуваат помош.
Насилни немири: Оддалечете се од непосредната опасност
Мирниот протест е демократско право. Практичните мерки за заштита се однесуваат на ситуации со насилство, пожари или непосредна закана.
Ако забележите насилство, оддалечете се на безбедно растојание. Не приближувајте се за да снимате и избегнувајте подрачја во кои се пријавени судири. Ако излегувањето ве изложува на опасност, може да биде побезбедно привремено да останете внатре и да ги следите известувањата.
Без струја: Внимавајте на труење и пожар
Користете батериски светилки. Никогаш не користете генератор, скара на јаглен или опрема наменета за готвење на отворено во стан, подрум или гаража. Не загревајте го домот со плинска рерна.
Генераторите мора да работат надвор, најмалку околу шест метри од прозорци, врати и други отвори. Балкон близу до сопствените или соседните прозорци не го исполнува тој услов. Јаглеродниот моноксид може да предизвика смртоносно труење. Држете ги фрижидерот и замрзнувачот затворени колку што е можно подолго.
Помошта почнува и од соседната врата
Проверете, доколку е безбедно, дали сосед што живее сам има вода, терапија и начин да побара помош. Во планот вклучете ги потребите на децата, постарите лица и лицата со попреченост. Не претпоставувајте што некому му треба — прашајте го.
Во Северна Македонија, 112 е единствениот број за итни случаи. При јавување кажете ја точната локација, што се случува и дали има повредени или лица во непосредна опасност. Бројот користете го за реални итни потреби, за линиите да останат достапни.
Личната подготвеност не ја намалува одговорноста на институциите. Граѓаните имаат потреба од функционални предупредувања, достапни упатства, организирана евакуација и поддршка за луѓето што немаат средства сами да обезбедат резерви.
Подготовката може да почне денес: со разговор со блиските, запишани контакти, проверена светилка и ослободен излез од зградата. Тоа се мали чекори што во критичен момент можат да направат голема разлика.
ЦИВИЛ
ЦИВИЛ МЕДИА
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
