Олександр Левченко
Руските власти се обидуваат да ги надоместат проблемите на пазарот на горива на товар на населението, практично префрлајќи дел од трошоците што ги сносат нафтените компании врз обичните граѓани. Според медиумските извештаи, Министерството за енергетика на Русија предложило да се дозволи дополнително зголемување на малопродажните цени на бензинот и дизел-горивото за 2,1 рубља по литар. Предлогот бил изложен во писмо до премиерот Михаил Мишустин, потпишано од вицепремиерот Александар Новак.
Според Министерството за енергетика, продажбата на увезените горива по сегашните цени им носи загуби на нафтените компании од 13 до 18 рубљи по литар, дури и кога ќе се земат предвид државните компензации. Министерството разгледува две можности за решавање на проблемот: дополнителни исплати од буџетот до две милијарди рубљи месечно, во замена за зголемување на цената од 1,6 рубљи по литар, или зголемување од 2,1 рубља без дополнителни буџетски расходи. Министерството за финансии и руската влада ја поддржуваат втората опција, која би можела да им донесе на нафтените рафинерии приближно 12 милијарди рубљи дополнителни месечни приходи.
Доколку се спроведе оваа иницијатива, вкупното зголемување на цените на бензинот на бензинските станици на големите нафтени компании би можело да достигне 11 отсто до крајот на 2026 година, односно 7,1 рубља по литар. Цените на дизел-горивото би можеле да пораснат за 10,7 отсто, или за 8,2 рубљи по литар.
Проблемите на рускиот пазар на горива се интензивираа во услови на тековната војна против Украина, нападите врз инфраструктурата за преработка на нафта, санкциите и растечките трошоци за увоз на нафтени деривати. И покрај значителните домашни резерви на сурова нафта, Русија е принудена да го надоместува недостигот од одредени горива преку набавки од странство. Според наведените проценки, увозот на бензин би можел да достигне 620.000 тони месечно во периодот од октомври до декември 2026 година.
Предложените поскапувања практично би префрлиле дел од трошоците за справување со кризата со горивата врз потрошувачите. Повисоките цени на дизел-горивото би ги зголемиле и трошоците за товарен транспорт и земјоделско производство, создавајќи дополнителен притисок врз цените на производите за секојдневна потрошувачка. Последиците од војната, според тоа, стануваат сè повидливи во животниот стандард на руските граѓани: државата се обидува да ја заштити профитабилноста на стратешки важните компании, истовремено засилувајќи го инфлацискиот притисок врз домаќинствата.
Руската металургија: Заостанати плати и продлабочување на кризата
Руската металуршка индустрија се соочува со влошување на финансиската состојба, проследено со доцнење на исплатата на платите, намалување на бонусите и кратење на примањата. Санкциите, слабата домашна побарувачка и високите трошоци за задолжување дополнително ги продлабочуваат тешкотиите во секторот, кој и понатаму зависи од состојбите на домашниот пазар и можностите за извоз.
Според медиумските извештаи, вработените во Чељабинскиот металуршки комбинат, кој е дел од групацијата „Мечел“, се пожалиле на систематско доцнење на исплатата на платите, надоместоците за боледување и регресот за годишен одмор. Некои вработени сè уште не ги добиле платите за септември. По бројните претставки, трудовиот инспекторат започнал истрага во компанијата. Слични проблеми се појавиле и во друга компанија од групацијата, „Мечел-Материјали“.
Во фабриката „СМК-Кулебаки“ во Нижегородската област, раководството признало дека заостанатите обврски за плати надминуваат 82 милиони рубљи. Вработените пријавиле и намалување на платите за повеќе од 50 отсто. За доцнење на платите се известува и во металуршките претпријатија во делот од Донбас окупиран од Русија.
Овие проблеми со исплатите се одраз на поширокиот пад во индустријата. Според наведените податоци, домашната потрошувачка на метални производи се намалила за приближно 14 отсто во 2025 година, додека производството паднало на најниското ниво во последните 15 години. Во првата половина од 2026 година, „Мечел“ забележал загуби од 41,5 милијарди рубљи, додека нето-добивката на „Северстал“ се намалила за 61 отсто во првите девет месеци од годината.
Комбинацијата од слаба побарувачка, скапи кредити и извозни ограничувања го зголемува ризикот од понатамошно реструктурирање на долговите и банкрот на компаниите. За компаниите, тоа значи растечки притисок за намалување на трошоците, а за вработените – поголем ризик од губење на приходите и влошување на работните услови. Во поширока смисла, тешкотиите со кои се соочува металуршката индустрија покажуваат како воените расходи и структурните нерамнотежи во руската економија сè посилно ги погодуваат цивилните сектори.
Москва се соочува со растечки буџетски дефицит
Дури и Москва, која располага со една од најсилните даночни основи меѓу руските региони, се соочува со растечки буџетски дефицит. Градоначалникот на Москва, Сергеј Собјанин, до Московската градска дума доставил предлог-буџет за 2027 година и план за периодот 2028–2029 година. Документот укажува на продлабочување на јазот меѓу градските приходи и расходи.
Според предлог-буџетот, дефицитот на Москва се предвидува да достигне 448 милијарди рубљи до крајот на 2026 година, а во 2027 година би можел да порасне на 651 милијарда рубљи. Истовремено, градските власти планираат да ги намалат расходите во осум од вкупно 13 градски програми. Кратењата ќе ги погодат образованието, урбаниот развој, транспортот, културата, туризмот, спортот, политиките за урбанистичко планирање и други области.
Даночните приходи сочинуваат повеќе од 90 отсто од буџетските приходи на Москва. Според предлогот, се очекува даночните приходи во 2027 година да изнесуваат 5.380,5 милијарди рубљи, што е за 22,5 милијарди рубљи помалку отколку во 2026 година. Во вакви околности, растечкиот дефицит укажува на поголема зависност од задолжување и на идно зголемување на трошоците за сервисирање на долгот.
Буџетската состојба на Москва има последици што ги надминуваат границите на главниот град. Намалувањето на приходите и потребата од преиспитување на расходите покажуваат дека финансиските ограничувања се заоструваат дури и во најбогатите региони на Русија. Доколку продолжи овој тренд, градските власти ќе имаат сè помал простор за одржување на инфраструктурните проекти, социјалните програми и другите преземени обврски за трошење, без дополнително зголемување на задолженоста.
Инфлацијата го ограничува олабавувањето на монетарната политика
Забрзувањето на инфлацијата ја принудува Централната банка на Русија да одржува строги монетарни услови, со што се ограничуваат изгледите за враќање кон поевтино кредитирање. На 23 октомври, гувернерката на Банката на Русија, Елвира Набиулина, соопшти дека основната каматна стапка ќе остане на ниво од 14 отсто годишно. Ова беше втора последователна одлука каматната стапка да остане непроменета, по септемвриската пауза со која беше прекинат циклусот на олабавување на монетарната политика, започнат во јуни 2025 година.
Главните причини за одлуката беа забрзувањето на растот на цените и упорно високите инфлациски очекувања кај домаќинствата и деловниот сектор. Според наведените прогнози, инфлацијата би можела да достигне 7,6 отсто до крајот на 2026 година, што е речиси двојно повеќе од целта на Централната банка од 4 отсто.
Еден од клучните двигатели на инфлацискиот притисок се нарушувањата на страната на понудата, вклучително и привременото губење на дел од капацитетите за преработка на нафта и логистика. Според наведените податоци, тековниот раст на цените, сезонски приспособен, се забрзал на 8 отсто во третиот квартал од 2026 година, во споредба со 4,8 отсто во вториот квартал, додека базичната инфлација достигнала 6,2 отсто. Прогнозата за годишната инфлација е ревидирана нагоре, на 7,1–7,6 отсто, во споредба со претходно предвидениот распон од 6 до 7 отсто.
Високите инфлациски очекувања кај домаќинствата остануваат дополнителен отежнувачки фактор, достигнувајќи 13,7 отсто во август. Тоа го зголемува ризикот потрошувачите и компаниите и понатаму да ги вградуваат очекуваните поскапувања во своите одлуки за формирање на цените, набавките и платите.
Истовремено, кредитната активност кај компаниите и домаќинствата останува висока. Во август, вкупното салдо на корпоративните кредити пораснало за 1,3 отсто, додека прогнозата за годишниот раст на кредитирањето на организациите е зголемена на 9–12 отсто. Во септември, обемот на новоодобрените готовински кредити достигнал 471,9 милијарди рубљи, што е за 50 отсто повеќе отколку во истиот период од 2025 година. Комбинацијата од силна побарувачка за кредити и постојан инфлациски притисок ѝ го отежнува на Централната банка ограничувањето на растот на цените без притоа прекумерно да ја забави економската активност.
Фискалната политика создава дополнителни ризици. Аналитичарите проценуваат дека дефицитот на федералниот буџет би можел да достигне 6,8–7,2 билиони рубљи до крајот на годината, што е еквивалентно на 3–3,1 отсто од бруто-домашниот производ (БДП). Регионалните буџети, со исклучок на Московската област, веќе забележале вкупен дефицит од 26 милијарди рубљи. Потребата да се финансираат значителни јавни расходи, а истовремено да се контролира инфлацијата, дополнително го стеснува просторот за олабавување на монетарната политика.
Ажурираната прогноза на Централната банка предвидува просечна основна каматна стапка од 14,6 отсто во 2026 година и 12,5–13,5 отсто во 2027 година. Не се очекува инфлацијата да се врати на целното ниво од 4 отсто пред 2027 година. Во меѓувреме, прогнозираниот раст на БДП останува скромен – од 0,5 до 1 отсто во 2026 година и од 1 до 2 отсто во 2027 година.
Руската економија, според тоа, ризикува да остане во продолжен период на скапо задолжување, со ограничени изгледи за раст поттикнат од инвестиции. Високите каматни стапки ќе го отежнат финансирањето на компаниите, ќе ја ограничат индустриската модернизација и ќе го зголемат товарот врз високо задолжените претпријатија. Во релативно подобра положба ќе бидат компаниите што имаат пристап до државно финансирање или капацитет да се приспособат на високата цена на капиталот.
Гледано во целина, проблемите на пазарот на горива, падот во металургијата, растечките регионални буџетски дефицити и постојаниот инфлациски притисок укажуваат на сè посериозни структурни ограничувања на руската економија. Војната против Украина не само што ги зголемува директните државни расходи, туку и ги продлабочува економските нерамнотежи, при што трошоците за нивното надминување сè повеќе се префрлаат врз домаќинствата и компаниите во цивилниот сектор.
Олександр Левченко е украински дипломат, независен аналитичар и професор на Државниот даночен универзитет во Украина. Бил амбасадор на Украина во Хрватска и Босна и Херцеговина (2010–2017), како и конзул во Сојузна Република Југославија (1993–1997). За време на војната напишал околу 5.000 статии за руската агресија врз Украина, објавени во онлајн медиуми во девет земји.
Напишано за CIVIL Today.
НАПОМЕНА НА РЕДАКЦИЈАТА: Овој текст е авторски став. Изнесените мислења, оценки и заклучоци се лични ставови на авторот и не мора да ги одразуваат ставовите на редакцијата на ЦИВИЛ МЕДИА или официјалните позиции на ЦИВИЛ – Центар за слобода. Авторските ставови се објавуваат во согласност со принципите на слободата на изразување и редакциските стандарди за професионално и одговорно новинарство.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
Ако го цените тоа што го прави ЦИВИЛ, поддржете ја нашата работа.
Вашата поддршка ни овозможува да известуваме, да ја одржуваме платформата за демократски дијалог, да објавуваме едукативни содржини, да се бориме против лагите и да ги браниме човековите права и слободата.
Поддржете го ЦИВИЛ. Донирајте ДЕНЕСКА.
