Џабир Дерала | CIVIL Today
(превод од англиски)
Србија живее во политички трилер. Повторно. Полициски началници во лисици. Обвинители на нишан на обвинители. Банкар близок до режимот на поранешниот претседател е зад решетки. Неговата банка, која до вчера беше во вртоглав подем, остана без лиценца. Обвинувања за извлечени стотици милиони евра. Понуда за размена на експлозивни тајни за корупција од вртоглави размери и грабеж на јавни пари – за слобода. Луѓе на улиците. Толпи што им се спротивставуваат на пропагандните гласноговорници на режимот. Функционери што некогаш изгледаа недопирливи откриваат дека нивните колеги знаат каде се досиејата. Зад секое апсење, уште едно прашање. Зад секое откритие, уште една заклучена врата. Ненадејниот апетит на Србија за правда отвора прашање: Кој го разоткрива системот, а кој се обидува да преживее во него?
Искушението е да се аплаудира. Обврската е да се погледне повнимателно.
Новиот парламент допрва треба да се состане. Владата допрва треба да се формира. Сепак, земјата функционира сама по себе. Најгласниот знак на институционална активност е кликот на лисиците.
По изборната победа на Студентската листа, Србија влезе во вртоглава меѓусостојба. Четиринаесетгодишниот режим на Александар Вучиќ го изгуби мандатот, но институциите што ги обликуваше сè уште ги контролираат досиејата, машинеријата на репресијата и пропагандата и моќта да одлучуваат на чија врата ќе се затропа. Можеби конечно се напредува кон одговорност. Можеби напредува и борбата за контрола врз нејзиното утврдување.
Да го земеме Марко Кричак. На 1 ноември, началникот на криминалистичката полиција и високиот полициски функционер Бошко Секуловиќ беа уапсени поради сомнежи за злоупотреби во истрага за убиство, вклучително и прикривање докази во полза на друг човек од полицискиот врв, поранешниот началник на белградската полиција Веселин Милиќ, кој и самиот претходно беше уапсен во истиот случај. Кричак се соочува и со обвинувања за мачење на сопственикот на ресторанот. Сега истражителите се под истрага. Српската полициска хиерархија, се чини, станала извонредно ефикасна во произведувањето осомничени од сопствените редови.
А приказната се прелева далеку надвор од полициските седишта. Како што објави ЦИВИЛ МЕДИА, одобрените 6,5 милиони евра за црковен мозаик отвораат прашања за јавните пари уплатени на сметка во Алта банка, како и сомнежи, за кои пишува Време, дека дел од готовината стигнал до Москва. Авион на пат кон Москва, во кој патува Александар Вулин, е вратен поради „безбедносен пропуст“, што предизвика истрага. Во меѓувреме, документите што ги објави Радар опишуваат судски одобрен надзор на БИА врз новинарите и редакцијата на неделникот.
Пари, политички привилегии и машинерија за надзор: секое откритие отвора уште една врата во заробената држава. Кој ги следел парите? Кој ги следел новинарите што ги следеле парите? И колкав дел од овој апарат останува недопрен, чекајќи да стивнат насловите?
Политичкото значење веќе е невозможно да се игнорира. Високи функционери од истиот апарат ги свртеа кривичните постапки едни против други. Очигледно, не биле онаа сплотена дружина каква што претходно изгледаа. Промената на политичките околности ги направи постојните пукнатини повидливи.
Главниот белградски обвинител Ненад Стефановиќ инсистира дека апсењата немаат никаква врска со изборниот резултат и вели дека предистражните дејства започнале во мај. Таа хронологија е важна. Но остава и едно легитимно прашање: Што го објаснува токму овој момент за апсењата?
Обвинителството нуди уште еден непријатен спектакл. Надзорна комисија препорача постапки против обвинители и разгледување на разрешувањето или суспензијата на Стефановиќ и неговиот заменик. Стефановиќ одговори со дисциплинска пријава против членот на комисијата Бранко Стаменковиќ, поради неговите јавни критики. Барањето одговорност се покажува како популарно, под услов да ја сноси некој друг.
Функционерите задолжени да утврдуваат одговорност сега меѓусебно се спорат кој треба да одговара за институционалниот неуспех. Не мора секое апсење да биде фракциска пресметка. Но би било наивно секој функционер што сега се повикува на законот да го третираме како новооткриен борец за демократија. А довчерашните чувари на режимот секако не заслужуваат сертификати за демократско преобратување само затоа што откриле како се отвора предмет.
Забавен факт: Ривалството може да разоткрие вистинско злосторство. Легитимна истрага може истовремено да послужи и како стратегија за опстанок. Еден функционер може да гони туѓи злодела, додека сопствените ги држи подалеку од очите на јавноста. Правдата и самоодржувањето можат да делат канцеларија. И обвинителски потпис.
Затоа лисиците не смеат да станат мерило за демократскиот напредок на Србија.
Прашањата одат подалеку од уапсените поединци. Кој ги издавал наредбите? Кој прикривал докази? Кој ги блокирал истрагите? Кој кого штител и кои заштитни механизми остануваат недопрени?
Јавноста доби спектакл, додека сè уште чека одговори поткрепени со докази. Апсењата доаѓаат во бранови. Социјалните мрежи стануваат судница. Среде аплаузите, оние што се претставуваат како решение, ја избегнуваат проверката што ја заслужуваат. Го препознавам ова, затоа што не успеав да го препознаам по падот на Груевски во Северна Македонија. Појасно го гледав ветувањето за промена, отколку борбата за наследување на моќта. Тоа беше мојата слепа точка (blindspot). Таа не е оправдување. Но налага признание. Полесно е јасно да се гледа однадвор, отколку од внатрешноста на зовриениот котел.
Србија има можност да се пресмета со неказнивоста. Но се соочува и со ризикот ривалите од внатрешноста на системот да жртвуваат избрани фигури, да го прераспределат влијанието и резултатот да го наречат реформа. Засега, Србија има многу осомничени и сè повеќе самопрогласени спасители. Прашањето е вториве да останат под лупа додека ги истражуваат првите. Сертификатите за демократско преобратување можат да почекаат.
ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани.
Оригинал на англиски: Serbia’s power machine turns on itself
НАПОМЕНА НА РЕДАКЦИЈАТА: Овој текст е авторски став. Изнесените мислења, оценки и заклучоци се лични ставови на авторот и не мора да ги одразуваат ставовите на редакцијата на ЦИВИЛ МЕДИА или официјалните позиции на ЦИВИЛ – Центар за слобода. Авторските ставови се објавуваат во согласност со принципите на слободата на изразување и редакциските стандарди за професионално и одговорно новинарство.
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.
