Македонија се обврза да ги намали нето-емисиите на стакленички гасови за најмалку 80 проценти до 2035 година, со перспектива за достигнување на 82 проценти со меѓународна финансиска поддршка. Во меѓувреме, Турција постигна договор со Азиската банка за инвестиции во инфраструктурата (AIIB) за климатско финансирање од 1,6 милијарди долари, наменето за спроведување реформи, декарбонизација и привлекување нови инвестиции. Овие најави доаѓаат во рамките на COP31, што се одржува во Анталија од 9 до 20 ноември.
Двете најави ја отвораат клучната тема на овогодишната климатска конференција на Обединетите нации: како преземените климатски обврски да се претворат во конкретни политики, инвестиции и мерливи резултати. Особено значајно е прашањето за финансирањето, бидејќи амбициозните цели за намалување на емисиите бараат сериозни промени во енергетиката, индустријата, транспортот и земјоделството.
Македонија: најмалку 80% помали нето-емисии до 2035 година
Претседателката Гордана Сиљановска Давкова, во обраќањето на лидерскиот самит на COP31 на 11 ноември, ги претстави климатските заложби на државата утврдени во третиот Национално утврден придонес (NDC 3.0).
Според документот, Македонија се обврзува да ги намали нето-емисиите на стакленички гасови за најмалку 80 проценти до 2035 година. Со дополнителна меѓународна финансиска и технолошка поддршка, целта може да достигне 82 проценти. Долгорочната цел е постигнување климатска неутралност до 2050 година.
Таа нагласи дека енергетската транзиција мора да биде праведна и достапна, без дополнително оптоварување на домаќинствата кои веќе се погодени од енергетската сиромаштија и загадувањето. Посебно внимание, според неа, треба да им се посвети на жените, децата и младите.
Во обраќањето беше истакната и потребата од предвидливо меѓународно финансирање, пристап до технологии, градење институционални капацитети и долгорочни партнерства.
Турција: договор за 1,6 милијарди долари со AIIB
Средствата се наменети за поддршка на реформите во фискалната политика, финансиската регулатива и секторското планирање, со цел забрзување на декарбонизацијата и привлекување дополнителни приватни инвестиции.
Според процените на AIIB, на Турција ѝ се потребни дополнителни 68 милијарди долари климатски инвестиции до 2030 година, од кои приближно половина треба да дојдат од приватниот сектор.
Финансискиот пакет ќе ја поддржи имплементацијата на турскиот Закон за клима и националниот план за намалување на емисиите. Турција има поставено привремена климатска цел за 2035 година, додека долгорочната цел е постигнување нето-нула емисии до 2053 година.
Климатските ветувања и прашањето кој ќе ги финансира
COP31 се одржува во период кога климатските политики сè повеќе се соочуваат со прашањето на нивната финансиска изводливост. Не е доволно државите да постават амбициозни цели за намалување на емисиите – потребни се средства за нивно спроведување, особено во земјите со ограничени буџети и голема зависност од фосилни горива.
На отворањето на конференцијата, претседателот на 81. сесија на Генералното собрание на ОН, Калилур Рахман, повика климатските обврски да бидат финансирани, мерливи и спроведени. Тој ја нагласи потребата од достапно и предвидливо климатско финансирање, со посебно внимание на земјите кои најмалку придонесуваат кон глобалните емисии, а се најизложени на последиците од климатските промени.
За Македонија, најавената цел за намалување на нето-емисиите за најмалку 80 проценти до 2035 година претставува значајна климатска обврска. Но, нејзината реализација ќе зависи од тоа дали ќе бидат обезбедени потребните инвестиции, дали институциите ќе ги спроведат планираните реформи и дали енергетската транзиција ќе биде социјално одржлива.
Договорот на Турција со AIIB, од друга страна, покажува како меѓународното финансирање може да се поврзе со конкретни реформи и рокови за нивно спроведување.
Главниот тест за COP31 нема да бидат само ветувањата на државите, туку нивната реализација. За Македонија, тоа значи дека целта за 2035 година треба да се претвори во финансирани проекти, функционални институции и мерливо намалување на емисиите.
Б. Ј.
