Европската Унија ја засилува дипломатската активност околу руската војна против Украина, а европските лидери се договорија за заеднички формат преку кој Европа ќе учествува во идните мировни преговори. На денешниот состанок на Советот за надворешни работи во Брисел, министрите разговараат за поддршката за Украина пред зимата и за руските хибридни активности насочени кон земјите членки на ЕУ. Во меѓувреме, високата претставничка Каја Калас инсистира дека првиот чекор кон мировен договор треба да биде прекин на огнот.
ЕУ се обидува да обезбеди поактивна улога во дипломатските напори за завршување на руската војна против Украина, во период кога продолжуваат контактите меѓу украинските, руските и американските претставници. Прашањето за европското учество беше во центарот на разговорите на неформалниот состанок на лидерите на ЕУ во Даблин на 13 ноември.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, соопшти дека европскиот преговарачки тим ќе го сочинуваат институциите на ЕУ и петте земји од форматот Е5 – Франција, Германија, Италија, Полска и Обединетото Кралство. Целта е Европа да настапува координирано и со единствен глас во разговорите што се однесуваат на иднината на Украина и безбедноста на европскиот континент.
Кошта нагласи дека само Украина има легитимитет да одлучува за прашањата што се однесуваат на нејзината територија и суверенитет. ЕУ, според него, има централна улога во разговорите за европската иднина на Украина, нејзината реконструкција и просперитетот. Безбедносните гаранции, пак, треба да се разгледуваат во рамките на Коалицијата на подготвените, во тесна координација со НАТО.
Пред денешниот состанок на Советот за надворешни работи, високата претставничка на ЕУ за надворешна политика и безбедност, Каја Калас, оцени дека руските барања во преговорите се неприфатливи и дека преговарачкиот процес треба да започне со прекин на огнот.
„Запрете го убивањето на Украинците, а потоа можеме да седнеме и да преговараме за мировниот договор“, порача Калас, според изјавите пренесени од украинските медиуми. Таа смета дека без прекин на огнот постои ризик преговорите да се користат како средство за продолжување на војната и за дополнително уништување.
Калас посочи дека ЕУ располага со инструменти за притисок врз Москва, меѓу кои санкциите и замрзнатите руски средства. Таа најави дека иако европските лидери го утврдиле форматот на претставување, таа ќе продолжи да работи на суштинските прашања во преговорите, со поддршка од министрите за надворешни работи и експертите на Европската служба за надворешно дејствување.
Поддршка за Украина пред зимата и одговор на хибридните закани
На денешниот состанок во Брисел, со кој претседава Каја Калас, министрите за надворешни работи на ЕУ ја разгледуваат руската агресија врз Украина со посебен акцент на зајакнувањето на украинската одбрана и отпорност пред претстојната зима.
Втора важна тема се руските хибридни активности насочени кон ЕУ и нејзините земји членки. Ова прашање ја проширува безбедносната дебата надвор од бојното поле и ги вклучува ризиците од дезинформации, саботажи, сајбер напади и други форми на дестабилизација. Официјалната агенда на Советот ги наведува поддршката за Украина пред зимата и руската хибридна кампања како главни точки на дискусијата.
По состанокот на Советот, министрите треба да учествуваат и на втората министерска средба за меѓурегионална безбедност и поврзаност, заедно со претставници од Јужен Кавказ, Централна Азија, Молдавија, Турција и Украина.
Европа сака место на масата
Договорот за европскиот преговарачки формат е важен дипломатски чекор, но сам по себе не значи дека е постигнат напредок кон мировен договор. Европските лидери сè уште треба да усогласат конкретни позиции за прекинот на огнот, територијалниот интегритет на Украина, безбедносните гаранции и идните односи со Русија.
Дополнителен предизвик е обезбедувањето долгорочна финансиска и воена поддршка за Кијив. Европските земји се соочуваат со прашањето како да ја одржат помошта во услови на продолжена војна, додека истовремено се зголемува потребата од зајакнување на сопствената одбрана и отпорноста кон хибридни закани.
За Украина, суштинското прашање не е само кој ќе ја претставува Европа, туку дали идните преговори ќе ги зачуваат нејзината независност, суверенитет и право самостојно да одлучува за својата иднина. За ЕУ, пак, ова е тест за нејзината способност да настапи како единствен геополитички актер и да влијае врз безбедносната архитектура на континентот.
Засега, договорениот европски формат е дипломатска рамка, а не мировен договор. Реалниот тест ќе биде дали заедничкиот настап ќе се претвори во конкретна поддршка за Украина и во преговарачка позиција што нема да ја доведе во прашање нејзината независност.
Б. Ј.












