Судбината на поранешниот премиер Никола Груевски, можните политички договори, економските притисоци, победата на Петер Маѓар, врските на македонската власт со Виктор Орбан, како и пошироките регионални влијанија беа во фокусот на разговорот со Џабир Дерала од ЦИВИЛ во емисијата „Аргумент плус“ на ТВ24, со уредничката Билјана Секуловска-Ива.
Иако во јавноста се говори за „неизвесна судбина“, Дерала смета дека сценариото околу Груевски е во голема мера предвидливо.
„Мислам дека многу добро знае што ќе се случува,“ вели тој, посочувајќи дека случајот веќе се движи во рамки на политички и институционални пресметки.
Според него, евентуалното враќање на Груевски нема да биде едноставен правен чин, туку дел од поширока, внимателно менаџирана постапка. Можно е да се повторат судските процеси, додека нивниот исход ќе се креира во контролирани услови. „Судовите одеднаш ќе станат ефикасни и дарежливи,“ изјави Дерала, упатувајќи и на можни договори за евентуално политичко враќање на Груевски.
Во таа смисла, тој ја доведува во прашање категоричноста на премиерот Христијан Мицкоски, оценувајќи дека таа е насочена кон меѓународната публика. „Ги менува изјавите зависно од публиката… тој најчесто е недоследен,“ вели Дерала, додавајќи дека префрлањето на одговорноста кон Министерството за правда е само „мал трик за јавноста“.
Премиерот, според него, се наоѓа меѓу повеќе огнови – од партијата, јавноста и Брисел. Но, клучниот предизвик не е политичкиот, туку економскиот. „Многу поголем проблем е тоа што нема пари во касата,“ нагласува Дерала.
Тој предупредува дека средствата поврзани со Унгарија се крајно неизвесни по падот на Орбан, што ја стеснува маневарската позиција на владата. Во такви услови, изборот се сведува на задолжување од Кина – со сериозна политичка цена – или од меѓународните финансиски институции, кои бараат владеење на правото и антикорупциски мерки.
Во однос на самиот Груевски, Дерала оценува дека, доколку се врати, тоа ќе биде од позиција на финансиска и политичка сила. „Ќе се врати како богат човек… со мрежа на поддршка и капацитет да води операции,“ вели тој, предупредувајќи дека тие активности ќе се претстават како „спас на Македонија“.
Во вториот дел од разговорот, фокусот се префрли на барањата на Венко Филипче за истрага на „тајни договори“ поврзани со кругот на Орбан. Според Дерала, политичките промени во Унгарија може да доведат до пресекување на тие врски.
„Маѓар ќе направи сè за да ги прекине каналите на влијание и бизниси што се спротивни на европските стандарди,“ оценува тој, посочувајќи дека финансискиот поттик од Брисел – до 35 милијарди евра – создава силен притисок за реформи.
Токму оваа перспектива, според него, предизвикува нервоза и во Северна Македонија. „Реакциите зборуваат сами за себе… тие врски, најблаго кажано, се сомнителни,“ вели Дерала, предупредувајќи дека евентуална истрага би открила проблематични и нелегални врски меѓу политиката и бизнисот. Тој додава дека случајот со Груевски може повторно да стане централна тема – но како одвлекување на вниманието, односно дека тој може да биде медиумски експлоатиран, додека вистинските прашања ќе останат во сенка.
Разговорот се прошири и на регионалните влијанија, вклучително и улогата на Александар Вучиќ и врските со Москва кои во македонската јавност се негираат. „Најдобриот трик на ѓаволот е да ве убеди дека не постои,“ вели Дерала, нагласувајќи дека мрежите на влијание не исчезнуваат со една политичка промена.
Во завршниот дел од интервјуто, тој предупредува дека вистинската борба во Унгарија допрва започнува. Орбан има инсталации во системот – толку длабоко што тешко ќе може да се искоренат. Демонтирањето ќе оди многу споро, тврди Дерала.
„Ќе има влијанија од Москва, од Белград, од други центри… тие мрежи ќе гледаат да го рекорумпираат системот,“ додава тој.
Анализирајќи го поразот на Орбан, Дерала посочува дека социјалните фактори биле важни, но не и доволни. Клучна била долгорочната, организирана работа на опозицијата. „Се работи за процес од две и пол години, со илјадници луѓе… тоа не е нешто што се случува преку ноќ,“ нагласува тој.
Тој укажува и на обемот на скриените операции: „Тоа што го видовме – сметајте дека уште десет пати по толку не сме виделе,“ вели Дерала.
Клучниот пресврт, според него, е геополитичкиот правец. „Најважно е целосното свртување кон Брисел, кон европските и демократските вредности – и напуштањето на рускиот брод“, вели тој. Сепак, предупредува дека процесот ќе биде долг и неизвесен. „Тоа ќе биде тежок, болен и проблематичен процес… со можни враќања назад,“ оценува Дерала.
Во тој контекст, тој ја истакнува и улогата на Северна Македонија – како предупредување, но и како искуство од кое може да се учи.
„Ние како земја треба да земеме пример од тоа што се случуваше, исто како што можеме да послужиме и како пример за идниот развој на Унгарија. И да не очекуваме чуда заради тоа што изборната победа може многу лесно да избледнее, ако не се земат работите цврсто в раце, а тоа е порака и до нашата јавност“, изјави Дерала на самиот крај од получасовното интервју.
Емисијата „Аргумент плус“ редовно нуди аналитички дебати и различни перспективи за општествените и политичките случувања, со цел да придонесе кон поинформирана јавност и отворен дијалог.
Биљана Јордановска
