Наместо мирно решавање на споровите, вооружен напад во Бањска; наместо да прифаќа национални симболи и да го почитува територијалниот интегритет, Србија со своите резерви; наместо непреченото членство на Косово во меѓународните организации, работна група за негово опструкција; наместо решение за позицијата на Србите на Косово и финансирањето од Србија, укинување на динарот и затворање на српските институции, се наведува во анализа на Радио Слободна Европа на албански јазик.
Сето ова се чекори кон прекршување на Договорот за патот кон нормализација на односите меѓу Косово и Србија, кој пред две години – на 27 февруари 2023 година, го прифатија премиерот на Косово, Албин Курти и претседателот на Србија, Александар Вучиќ, во Брисел.
Документот, кој според мислењето беше познат и како „Франко-германски план“ и имаше поддршка од САД, требаше да доведе до сеопфатен договор за нормализација на односите меѓу Косово и Србија.
Тоа беше договорено десет години откако двете страни го потпишаа првиот Бриселски договор. А, за да се „уверат“ дека ќе се спроведе, тие се договорија и за Анексот за имплементација на состанокот во Охрид, Северна Македонија, на 18 март 2023 година.
Во тоа време, специјалниот претставник на САД за Западен Балкан, Габриел Ескобар, рече дека тоа е „тежок, но неопходен договор“ кој „ќе ја отвори вратата за регионот да влезе во нова ера на мирот“.
Со договор, Косово, меѓу другото, беше обврзано да формира Заедница на општини со српско мнозинство, додека Србија да не го блокира членството на Косово во меѓународните организации.
Договорот предвидуваше и еднакви права за Косово и Србија, почитување на територијалниот интегритет и неповредливост на границите, признавање на државните симболи и отворање на дипломатски претставништва на Косово и Србија во седиштата на владите на овие земји.
Меѓутоа, во последните две години на терен се случи речиси спротивното од имплементацијата.
Наместо „сите спорови меѓу Приштина и Белград да се решаваат исклучиво со мирни средства и да се применува воздржаност од закани и употреба на сила“, како што е предвидено во член 3 од договорот, во Бањска и Звечани се случи вооружен напад од Срби, кои убиле полицаец, се наведува понатаму во анализата.
Во престрелката што следеше, беа убиени уште тројца српски напаѓачи.
Настанот се случи на 24 септември 2023 година, околу шест месеци по постигнувањето на договорот.
Одговорноста ја презеде тогашниот потпретседател на Српската листа, Милан Радоичиќ, кој потоа поднесе оставка од функцијата во оваа партија – најголемата од Србите на Косово.
Косовските власти поднесоа обвиненија против повеќе од 40 лица во случајот Бањска – меѓу нив и Радоичиќ, за кој се верува дека е на слобода во Србија.
Косово го опиша нападот како терористички и ја обвини Србија дека стои зад него – што Белград категорично го негираше.
Меѓународната заедница остро го осуди нападот и побара учесниците да бидат изведени пред лицето на правдата.
„Сметаме дека имало одредени финансиски и организациски врски со државата Србија, но ние го истражуваме тоа во целост“, рече Ескобар во интервју за Радио Слободна Европа во март 2024 година.
Поранешниот заменик-помошник државен секретар на САД додаде дека САД не бараат од Србија да го истражи овој напад, туку да преземе одговорност.
Во членовите 1 и 2 од Договорот за патот кон нормализирање на односите, се наведува дека страните ќе развиваат нормални и добрососедски односи, меѓусебно ќе ги признаваат националните документи и симболи и ќе ја почитуваат нивната независност и територијален интегритет.
Но, во декември 2023 година, тогашната премиерка на Србија, Ана Брнабиќ, испрати писмо до ЕУ, во кое Србија изразува резервираност за договорот и анексот за негова имплементација.
Во членот 4 од Договорот за патот кон нормализирање на односите се предвидува дека „Србија нема да се противи на членството на Косово во ниту една меѓународна организација“.
На 5 април 2024 година, по налог на Вучиќ, беше формирана работната група за координација на активностите на државните органи, поврзани со „проблемот со приемот на Косово“ во Советот на Европа.
Тој побара главниот аргумент против приемот на Косово во Советот на Европа да биде тоа што Приштина не ја формирала Заедницата на општини со српско мнозинство, а не дека „Косово не е држава“, бидејќи тоа, како што рече, нема да има ефект, бидејќи повеќето земји-членки на ЕУ го признале Косово.
Парламентарното собрание на Советот на Европа на 16 април ја одобри препораката за прием на Косово во оваа организација, но земјите како Франција и Германија го условуваа неговиот прием со формирање на Заедница на општини со мнозинско српско население.
Бидејќи Косово го одби ова барање, неговото членство во Советот на Европа не беше вклучено во агендата на Комитетот на министри на ова тело, на 17 мај 2024 година.
Во последните две години, Европската унија повтори дека Косово и Србија не ги почитувале ниту другите договори, иако членот 10 од Договорот за пат кон нормализирање на односите предвидува дека „двете страни ја потврдуваат својата обврска за спроведување на сите претходни договори во дијалогот, кои остануваат валидни и обврзувачки“.
Владата на Косово во средината на јули минатата година соопшти дека има намера да го отвори за сообраќај главниот мост на реката Ибар во Митровица, кој го дели градот на југот населен претежно со Албанци и на северот населен претежно српски.
Д. Т.
