На 2 септември 2024 година (понеделник), ЦИВИЛ го постави првото ПРАШАЊЕ НА ДЕНОТ: „Кои се клучните проблеми на почетокот на учебната година?“
Две години подоцна, на почетокот на уште една учебна година, прашањето – поставено вчера – повторно е болно актуелно, овојпат формулирано како: „Што направија властите за добар почеток на школската година?“
Меѓу овие две прашања стојат две години секојдневна комуникација со граѓанките и граѓаните. Две години јавни реакции, сведоштва, критики, гнев, иронија, предлози, лични искуства и барања за одговорност. Две години во кои ПРАШАЊЕТО НА ДЕНОТ прерасна од редакциско прашање во препознатлив ГРАЃАНСКИ ФОРУМ.
Од понеделник до четврток, ЦИВИЛ поставува актуелни прашања од јавен интерес – за политиката, институциите, правдата, економијата, образованието, здравството, животниот стандард, корупцијата, партизацијата и секојдневните проблеми со кои се соочуваат луѓето. Во петок, прашањето традиционално има целосно отворен карактер: „ГРАЃАНСКИ ФОРУМ: Која е вашата порака, барање или прашање до политичарите?“ или „ГРАЃАНСКИ ФОРУМ: Ние прашуваме, тие (не) одговараат – која е вашата порака до политичарите денеска?“
Одговорите на нашите прашања се бројни. На почетокот, повеќето коментари доаѓаа во инбоксот, како директни пораки до ЦИВИЛ, за потоа да прераснат во вистинска поплава од јавни коментари. Речиси секое прашање добива најмалку стотина коментари, многу често над 400, во голем број прилики над 800, а неколку пати и повеќе од 1.000 коментари за само еден ден. Тоа не е мала бројка. Тоа е јавен сигнал.
Се разбира, коментарите на социјалните мрежи не се научна анкета и не можат да се претставуваат како репрезентативно истражување на јавното мислење. Но тие се важен показател за тоа што ги мачи луѓето, како зборуваат кога им се дава простор, кои теми ги погодуваат најсилно и каде ја гледаат одговорноста.
А одговорите често се сурови, директни и болни – точно ја лоцираат одговорноста. Граѓанките и граѓаните пишуваат за сиромаштија, ниски плати, недостоинствени пензии, нефункционални институции, корупција, партиски вработувања, нивните здравствени маки, образовни проблеми, иселување на младите, неправда и чувство дека политичарите одамна се оддалечиле од реалниот живот.
Многу од тие коментари се полни со гнев. Некои се иронични, а некои се исполнети со горчина и разочарување. Некои се сведоштва на луѓе кои низ институционалните лавиринти изгубиле време, пари, здравје, достоинство или надеж. Но сите тие, дури и кога се груби, дури и кога се кратки, дури и кога се кажани во афект, носат порака што не смее да се игнорира: луѓето сакаат да бидат слушнати.
Прашањето на денот на ЦИВИЛ токму тоа го овозможува – простор во кој граѓанките и граѓаните можат јавно да прашаат, да посочат, да критикуваат, да предложат, да сведочат и да побараат одговор. Тоа за некои можеби е мал, но важен облик на демократска контрола врз власта и политиката.
Прашањата не се непријатност за демократијата. Тие се нејзин услов. Таму каде што нема прашања, нема ни одговорност. Таму каде што нема одговорност, институциите стануваат затворени, партиите се оддалечуваат од граѓаните, а политичарите се навикнуваат да зборуваат без да слушаат.
Затоа е важно што ПРАШАЊЕТО НА ДЕНОТ опстојува. Важно е што граѓанките и граѓаните одговараат. Важно е што темите се враќаат, како што се враќа и прашањето за почетокот на учебната година. Затоа што ако по две години истите проблеми повторно се појавуваат, се бележат дури и полоши состојби, тоа значи дека тие не биле решени. А ако не биле решени, јавноста има право повторно да прашува.
Од првото прашање за проблемите на почетокот на учебната година, до денешните прашања за одговорноста на властите, ЦИВИЛ останува со граѓанките и граѓаните. Не како замена за институциите, туку како простор што ги потсетува институциите дека постојат поради луѓето.
Оттаму и ставот:
Политичарите се обидуваат да ги контролираат медиумите, но граѓанките и граѓаните го имаат ЦИВИЛ за да ја повикаат власта на вистински одговори и одговорност.
Две години подоцна, пораката е јасна: Прашањето на денот не е само рубрика. Тоа е јавен простор. Тоа е граѓански глас. Тоа е потсетник дека демократијата почнува таму каде што луѓето имаат храброст да прашаат – а власта има обврска да одговори.
Како и секогаш, ЦИВИЛ – како организација и како медиумска платформа – останува плурален јавен простор во кој се среќаваат и слушаат гласовите на луѓето, без оглед на нивната етничка, верска, социјална, генерациска или политичка припадност. Прашањето на денот е токму таков простор – отворен, критички и граѓански.
ЦИВИЛ – Центар за слобода
