Рокот за земјите-членки на Европската Унија да ја внесат Директивата за транспарентност на платите во националното законодавство истече на 7 јуни 2026 година. Но, повеќето држави не го исполнија рокот.
Според најновите анализи, само пет земји – Грција, Италија, Литванија, Малта и Словачка – ја завршиле целосната транспозиција на директивата, додека во голем број други земји законските постапки сè уште траат или се одложени. Дел од државите веќе најавија дека новите правила ќе почнат да се применуваат во 2027 година, а во некои случаи и подоцна.
Директивата (ЕУ) 2023/970 беше усвоена во мај 2023 година со цел да се зајакне принципот на еднаква плата за еднаква работа или работа со еднаква вредност и да се овозможи поголема транспарентност на системите за наградување.
Земјите-членки добија три години за нејзина транспозиција во националното законодавство – до 7 јуни 2026 година.
Потребата од реформата е особено значајна ако се има предвид дека според најновите податоци на Eurostat, во 2024 година жените во ЕУ во просек заработувале 11,1% помалку на час од мажите. Станува збор за неприлагодениот родов јаз во бруто часовната заработка, кој ги опфаќа и структурните фактори на пазарот на трудот, како секторската и професионалната распределба на жените и мажите.
Принципот на еднаква плата е вграден во европското право уште од Римскиот договор од 1957 година. Новата директива треба да обезбеди практични механизми за откривање и оспорување на разликите во платите кои досега често остануваа скриени поради недостаток на информации.
Според најновата анализа на PwC, пет земји ја завршиле транспозицијата – Грција, Италија, Литванија, Малта и Словачка. Во други земји се усвоени само делови од правилата или се подготвува ново законодавство.
Во Холандија, на пример, предлог-законот предвидува примена од 1 јануари 2027 година. Во Чешка и Данска исто така се предвидува почеток на примена од 2027 година.
Во Германија процесот сè уште е во рана фаза и нема потврден датум за целосна имплементација. Франција работи на законодавството, додека најновите анализи укажуваат на можност за подоцнежна примена.
Шведска во март 2026 година ја запре законодавната постапка и побара дополнително разгледување на имплементацијата, повикувајќи се и на административниот товар за работодавачите.
Европската комисија во мај 2026 година јасно стави до знаење дека нема да има општо продолжување на рокот или „stop-the-clock“ мерка за оваа директива.
Директивата воведува низа права и обврски со кои треба да се намали информациската нерамнотежа меѓу работодавачите и работниците.
Меѓу другото, кандидатите треба да добијат информации за почетната плата или опсегот на платата пред вработувањето, а работодавачите не треба да ги прашуваат кандидатите за нивната претходна плата.
Работниците добиваат и право да бараат информации за просечните нивоа на платите, поделени според пол, за категориите работници што вршат иста или еднакво вреднувана работа.
За поголемите работодавачи се предвидуваат и обврски за известување за родовите разлики во платите, како и механизми за корективни мерки кога ќе се утврдат неоправдани разлики.
Според анализа на Европската конфедерација на синдикати и Европскиот синдикален институт, околу 92,5 милиони жени работнички во ЕУ би губеле повеќе од 358 милијарди евра годишно доколку сегашниот родов јаз продолжи.
Истата анализа проценува дека просечната вработена жена губи околу 3.800 евра годишно во однос на просечната заработка на мажите, доколку јазот остане на сегашното ниво.
Синдикатите затоа бараат Европската комисија да преземе мерки против земјите што доцнат со транспозицијата. Од друга страна, работодавачите предупредуваат на административниот товар, трошоците за усогласување на системите за плати и прашањата поврзани со заштитата на личните податоци.
Б. Ј.
