Изборите во Мекленбург-Западна Померанија на 20 септември донесоа длабока промена во политичката карта на североисточна Германија. Според привремениот резултат објавен по пребројувањето, Алтернатива за Германија (AfD) освои 38,2 проценти и стана најсилна партија, пред Социјалдемократската партија (SPD) на премиерката Мануела Швезиг со 35,5 проценти. Левицата освои 6,5, Зелените 5,7 проценти, додека Демохристијанската унија (CDU) со 4,9 и Алијансата Сара Вагенкнехт со 4,8 проценти останаа под изборниот праг.
Излезноста достигна 78,1 проценти, наспроти 70,8 проценти во 2021 година, што е раст од повеќе од седум процентни поени. Околу 1,02 милиони од 1,31 милиони избирачи гласаа на изборите. За првпат на покраински избори право на глас имаа и 16 и 17-годишните.
Конечниот резултат формално треба да го утврди покраинската изборна комисија на 30 септември.
АфД победи, но 38,2 проценти не значат власт автоматски
Во политичка смисла, најважната разлика е меѓу победа на избори и можност да се формира влада.
АфД добива 32 од 71 пратеничко место. СПД ќе има 29, а Левицата и Зелените по пет. За мнозинство се потребни најмалку 36 пратеници.
Тоа значи дека АфД е убедливо посилна отколку во претходниот состав, но нема самостојно мнозинство. Истовремено, СПД, Левицата и Зелените располагаат со 39 мандати.
Оттука, политичкиот „заштитен ѕид“ или Brandmauer не е законска пречка што ја спречува АфД да владее. Станува збор за политичка одлука на другите партии да не влегуваат во коалиција со неа. СПД, Левицата и Зелените ја исклучуваат таквата коалиција, па според сегашните позиции на партиите, трипартиска комбинација меѓу нив е единственото мнозинство во новиот парламент што не ја вклучува AfD.
Затоа изборната победа и контролата врз извршната власт можат да завршат во различни раце.
Од 16,7 на 38,2 проценти – растот на АфД
Бројката што најмногу ја покажува размерноста на промената е споредбата со 2021 година. Тогаш АфД имаше 16,7 проценти. Сега доби 38,2 проценти, раст од 21,5 процентни поени и повеќе од двојно зголемување на поддршката.
Податоците на Infratest dimap за движењето на гласачите покажуваат дека растот не доаѓа само од задржување на старото партиско јадро. Моделот проценува дека АфД има нето-добивка од околу 66.000 поранешни негласачи, околу 48.000 поранешни гласачи на СПД и приближно 32.000 на ЦДУ. Тоа се статистички процени на движењето на гласачите, а не индивидуално следење на нивниот глас, но размерот е индикативен.
Токму тука е една од најважните пораки од изборите. Високата излезност не ја ослабе АфД. Напротив, партијата успеа да мобилизира значителен дел од луѓето што во 2021 година воопшто не гласале.
Истовремено, АфД не доминирала во сите области на политичка компетентност. Според Infratest dimap, 42 проценти од испитаниците сметале дека СПД е најспособна да ги решава најважните проблеми на покраината, наспроти 25 проценти за АфД. Социјалдемократите имале предност кај социјалната правда, образованието, работните места и економијата, додека AfD била пред СПД кај борбата против криминалот и политиката кон азилот и бегалците.
Тоа сугерира дека резултатот не може едноставно да се прочита како целосно прифаќање на програмата на АфД. Во изборната одлука силно се вкрстиле незадоволството од федералната политика, прашањата на безбедноста и миграцијата, мобилизацијата на поранешните негласачи и слабеењето на традиционалните партии.
Швезиг изгуби прво место, но не и политичката тежина
СПД падна од 39,6 на 35,5 проценти и за првпат по 28 години не е најсилната партија во Мекленбург-Западна Померанија. Сепак, резултатот покажува и нешто друго: Мануела Швезиг успеала значително да го одвои својот регионален политички профил од проблемите на СПД на федерално ниво.
Според Infratest dimap, 61 процент од испитаниците биле задоволни од нејзината работа. Уште поилустративно, 49 проценти од гласачите на СПД изјавиле дека без Швезиг не би гласале за партијата, а за половина од нив кандидатот бил поважен мотив при изборот од програмата или традиционалната партиска припадност.
Но тоа не беше доволно за СПД повторно да заврши прва. Моделот на движењето на гласачите проценува дека социјалдемократите добиле околу 25.000 гласачи од ЦДУ и 15.000 од Левицата, но истовремено изгубиле околу 48.000 кон АфД.
Кандидатот на АфД за премиер нема да биде пратеник
Изборите произведоа и еден необичен институционален парадокс.
Лајф-Ерик Холм, кого АфД го претстави како кандидат за премиер на покраината, директно се соочи со Швезиг во изборната единица Шверин I. Швезиг го задржа директниот мандат со 54,4 проценти од првите гласови, додека Холм доби 28,2 проценти.
Бидејќи Холм не беше ставен на покраинската партиска листа, тој нема да биде член на новиот парламент, иако неговата партија победи на изборите.
АфД на изборите имаше и формален водечки кандидат на листата, Енрико Шулт, додека Холм настапуваше како кандидат за премиер. Таа поделба на улогите и резултатот во Шверин создаваат невообичаена ситуација за партијата која сега има најголема пратеничка група.
Историски колапс на демохристијаните
Најтешкиот резултат вечерта, во однос на историската позиција на една партија, го забележа ЦДУ.
Од 13,3 проценти во 2021 година, демохристијаните паднаа на 4,9 проценти и за првпат во историјата на партијата не успеаја да влезат во парламент на една германска покраина.
Податоците за движењето на гласачите покажуваат двоен удар: околу 32.000 поранешни гласачи на ЦДУ преминале кон АфД, а околу 25.000 кон СПД, според моделот на Infratest dimap.
Истражувањето на ARD дополнително покажува сериозна ерозија на политичкиот профил на ЦДУ во оваа покраина. Само 13 проценти од испитаниците ѝ ја припишале најголемата компетентност во економската политика, а 81 процент рекле дека веќе не е јасно „за што стои“ партијата. Дури 89 проценти сметале дека ЦДУ многу ветила пред федералните избори, а малку исполнила. Ова се ставови на испитаниците, а не независна оценка за работата на партијата.
Канцеларот и претседател на ЦДУ, Фридрих Мерц, самиот резултат во Мекленбург-Западна Померанија го нарече „дебакл“, признавајќи дека неговата партија немала потребен „ветар во грб“ од Берлин. Во исто време најави дека ќе продолжи со реформскиот курс на федералната влада.
Порака од североистокот
Мекленбург-Западна Померанија има околу 1,6 милиони жители и сама по себе не ја одредува политичката насока на Германија. Но резултатот добива поширока тежина бидејќи доаѓа само две недели по силниот резултат на АфД во Саксонија-Анхалт и во период на големо незадоволство од федералната влада.
Изборите покажаа три паралелни процеси.
Првиот е дека АфД може да освои најмногу гласови и без да има реален пат до власта, доколку остане без коалициски партнери.
Вториот е дека традиционалните партии веќе не можат да сметаат на стабилни изборни блокови: десетици илјади гласачи се движеле меѓу СПД, ЦДУ и АфД, а голем број поранешни негласачи повторно влегле во политичкиот процес.
И третиот е дека персонализацијата сè повеќе станува фактор. Швезиг не ја задржа СПД на првото место, но значително го намали падот на партијата; ЦДУ, напротив, не успеа да изгради доволно силен регионален профил за да се дистанцира од непопуларноста на федералната политика.
Затоа резултатот од 20 септември не е само промена на распоредот на 71 пратеничко место во Шверин. Тој покажува колку длабоко се менува партиската конкуренција во источна Германија: АфД станува најголема парламентарна сила, СПД ја задржува способноста да собира мнозинство околу себе, а ЦДУ од традиционален столб на германската политика за првпат останува целосно надвор од еден покраински парламент.
Следниот тест ќе биде не само кој ќе ја состави владата во Шверин, туку како овие резултати ќе се одразат врз стратегиите на германските партии на федерално ниво.
ЦМ Деск
ЦИВИЛ МЕДИА
Независното новинарство, слободниот говор и граѓанското општество се брана против лагите, пропагандата и злоупотребата на моќта.
Поддржете го ЦИВИЛ и помогнете ни да продолжиме независно, истрајно и во интерес на јавноста.
