Карл Билт
СТОКХОЛМ — Доколку рускиот претседател Владимир Путин би направил трезвена проценка на состојбата на неговата војна со Украина, тој би барал прекин на огнот. Но, неговиот ум очигледно не е бистар, бидејќи сите знаци укажуваат дека тој следи некаков вид на ескалација. Доколку тој навистина тргне по таков пат, ќе ја влоши ситуацијата за сите, но првенствено за себе.
Од неговата средба во август 2025 година со американскиот претседател Доналд Трамп во Енкориџ, Путин се обидува да ги убеди Соединетите Американски Држави да го принудат украинскиот претседател Володимир Зеленски на договор што ќе ја остави Русија со контрола врз областите што веќе ги украде — нешто помалку од 20% од територијата на Украина — како и да ѝ се предаде појасот од регионот Донецк кој Украина сè уште го држи.
Вреди да се потсетиме дека пред средбата во Енкориџ, Трамп ја имаше поддршката и на Украина и на Европејците во барањето итен прекин на огнот. Но, по разговорот со Путин, тој одеднаш се откажа од своето барање за прекин на огнот и наместо тоа го прифати барањето на Путин за Донецк. Европејците природно побрзаа да го заштитат Зеленски од притисокот што Путин и Трамп би се обиделе да му го извршат, а политичките разговори за ставање крај на борбите заглавија. Токму Трамп — насамарен уште еднаш од Путин — ја продолжи војната.
Областа за која станува збор нема никакво економско значење, но таа е важна за одбраната на Украина и има симболична тежина за Путин, кој го промени рускиот устав во 2022 година за да го присвои Донецк како дел од Русија. Затоа, идејата дека Украина би ја предала својата позиција е осудена на пропаст од самиот почеток. Во текот на изминатата година и половина, руската војска претрпе постепено губење на капацитетите, што се одразува во опаѓањето на квалитетот на руските трупи, додека украинските воено-технолошки способности значително се подобрија. Како резултат на тоа, линијата на фронтот стана „зона на смртта“ која едвај се поместува.
Се разбира, се чини дека Путин сè уште верува оти неговите сили можат да добијат целосна контрола врз Донецк, а неговите генерали сè уште се плашат од последиците ако му кажат дека тоа не може да се направи. Но, шансите се дефинитивно против него. Исто така, Путин верува дека нападите врз цивилни населени центри и критична инфраструктура можат да ја принудат Украина на капитулација. Но, иако тој несомнено нанесува голема болка, воздушното бомбардирање само по себе никогаш не добило војна, а тоа нема да се промени ниту во Украина. Во текот на изминатите неколку месеци, Украина ги прошири сопствените напади со дронови со среден и долг дострел во Русија, каде онеспособи значителен дел од рафинерискиот капацитет и предизвика политички болна криза со гориво низ цела Русија. Украина само ќе продолжи да ги интензивира овие напади.
Но, вистинскиот пресврт може да биде напорот на Украина да ги прекине синџирите на снабдување што го поврзуваат Крим со Русија. Украинците немилосрдно ги напаѓаат товарните камиони кои патуваат низ окупираниот копнен коридор во источна Украина, мостот и траектите што го преминуваат Керченскиот теснец, како и бродовите што се обидуваат да достават залихи преку Азовското Море. Оваа кампања веќе ги искомплицира работите за Кремљ, и би можела да се покаже како политички катастрофална доколку руската контрола врз Крим стане сериозно оспорена. Во тој момент, дури и замрзнувањето на конфликтот во постоечката „зона на смртта“ можеби повеќе нема да биде опција.
Освен Путин, тешко дека некој во Русија длабоко се грижи за малиот појас од Донецк кој сега го блокира политичкиот процес. Но, на многумина — со право или не — им е грижа за Крим. Всушност, токму грабежот на територијата на полуостровот од страна на Путин во март 2014 година му ја зголеми популарноста и ја постави сцената за неговата целосна инвазија во 2022 година.
Сепак, целта на инвазијата во 2022 година — воено и политичко покорување на цела Украина — е недостижна, што значи дека Путин веќе претрпе неуспех. Дали неговото задржување на власта може да издржи прекин на огнот во кој тој би го признал овој исход е отворено прашање. Но, тој речиси сигурно не може да преживее сценарио во кое ќе ја изгуби контролата врз Крим.
Затоа Путин, ако би бил рационален, би го заборавил Енкориџ и би прифатил прекин на огнот сега. Ако продолжи по својот сегашен пат, малку е веројатно дека ќе го добие делот од Донецк што го сака, но многу е веројатно дека ќе ја изгуби контролата врз Крим. Покрај тоа, анкетите на јавното мислење сугерираат дека големо мнозинство Руси поддржуваат ставање крај на војната.
Прекинот на огнот секако би ставил крај на конфликтот. Трајно политичко решение сè уште би било далеку во иднината. Но, тоа барем би го донело конфликтот во политичката сфера, би поттикнало промени внатре и во Русија и во Украина, и би овозможило дипломатија во која ќе бидат вклучени повеќе надворешни актери. За жал, се чини дека Путин е решен да остане на својот сегашен курс кон работ на бездната.
Ивор и наслов на оригиналот: Putin Likes His Worst Option in Ukraine, Carl Bildt, Project Syndicate
Карл Билт е поранешен премиер и министер за надворешни работи на Шведска. Пишува за PS од 2009 година
