Воената и дипломатската криза меѓу САД и Иран влегува во најопасната фаза од почетокот на конфликтот на 28 февруари 2026 година. Примирјето воспоставено на 7 април, кое требаше да отвори простор за политички договор и деескалација, практично се распаѓа по неуспехот на последните преговори меѓу Вашингтон и Техеран. Истовремено, заканите за нуклеарна ескалација, затворањето на Ормускиот теснец и наглиот раст на цените на енергенсите ја туркаат светската економија кон нова фаза на нестабилност.
Американскиот претседател Доналд Трамп го отфрли најновиот ирански предлог за продолжување на примирјето, оценувајќи го како „неприфатлив“. Во Белата куќа растат поделбите околу тоа дали кризата треба да се решава преку нов дипломатски обид или преку засилен воен притисок. Посредничката улога на Пакистан, која во претходните недели се обидуваше да одржи комуникациски канал меѓу двете страни, сè повеќе се доведува во прашање.
Иранските власти поставуваат услови кои Вашингтон тешко може да ги прифати: целосно укинување на американските санкции, ослободување на замрзнатите ирански средства, прекин на поморската блокада и признавање на иранскиот суверенитет над Ормускиот теснец. Дополнително, Техеран бара и компензација за штетите предизвикани од конфликтот.
Во меѓувреме, иранскиот парламент најавува можност за збогатување ураниум до 90 проценти – чекор што би го приближил Иран до производство на нуклеарно оружје.
Најсилниот удар од кризата веќе се чувствува на светските енергетски пазари. Ормускиот теснец, низ кој поминува околу една петтина од глобалната трговија со нафта, останува делумно блокиран, што предизвика драматичен скок на цените на суровата нафта.
Цената на Брент нафтата на 12 мај 2026 година надмина 104 долари за барел, што е највисоко ниво во последните години. Како одговор, американската администрација ослободи повеќе од 53 милиони барели од Стратешките резерви на нафта, додека International Energy Agency координираше поширок план за стабилизација на пазарот преку пуштање дополнителни резерви.
Во обид да обезбеди поширока меѓународна поддршка, Трамп денеска патува во Пекинг на средба со кинескиот лидер Си Џипинг. Очекувањата се дека кризата со Иран ќе биде централна тема на разговорите, особено поради економските последици врз глобалните пазари и кинеската зависност од блискоисточната енергија.
ЦИВИЛ Медиа Деск
