Нацрт-предлогот што требаше да го модернизира Албанскиот кривичен законик е критикуван како закана за основните права.
Владата го нарекува неопходна реформа, но многу јавни актери, вклучувајќи ја опозицијата, судството, адвокатите и организациите на граѓанското општество, алармираат за недостаток на транспарентност и ризици, особено за слободата на изразување, се наведува во статија на Citizens.al.
„Особено сме загрижени за законските измени предложени од работната група, кои би можеле да имаат негативно влијание врз правата на граѓаните, слободата на изразување и слободата на медиумите.“, реагираа вчера од ЕУ.
Канцеларијата во Брисел во Тирана вели дека е свесна за сериозната загриженост изразена од претставниците на правосудниот систем, како и од граѓанското општество, во врска со некои од предложените измени. И додавајќи ја загриженоста за одредбите што би можеле да влијаат врз слободата на изразување на граѓаните и медиумите, канцеларијата на ЕУ додава дека овие одредби не се во согласност со стандардите на ЕУ.
Убедени сме, понатаму се наведува во реакцијата, дека во рамките на процесот на консултации и во рамките на обврските за членство, овие загрижености ќе бидат разгледани. Во одговорот се наведува дека „ЕУ не била дел од оваа експертска група и дека овие предлози моментално се разгледуваат“. Покажувајќи подготвеност за техничка помош, понатаму се додава дека ревизијата на кодексот е важен и сложен процес со долгорочно влијание врз општеството и правдата.
„На краток рок, ЕУ ја охрабрува Албанија да даде приоритет на оние законски измени што се неопходни за исполнување на средните стандарди утврдени во Заедничкиот став на ЕУ за Група поглавја 1 (на пр. декриминализација на клеветата, преглед на правната рамка за трговија со дрога, трговија со луѓе, злоупотреба на деца, огнено оружје, перење пари)“, се наведува понатаму во реакцијата од ЕУ.
Брз процес, спорна содржина
Конечниот нацрт на новиот Кривичен законик беше презентиран во петок, 25 јули, од страна на министерот за правда, Улси Мања. Според него, сегашниот закон што е во сила повеќе не одговара на предизвиците на времето и неговата имплементација создава тешкотии за судството, обвинителството и самите адвокати.
Сегашниот законик, со 335 членови, беше усвоен во јануари 1995 година и за 30 години беше изменет 24 пати со закон и 10 пати по одлуките на Уставниот суд. Новиот законик предвидува 952 членови заедно со членовите за укинување и стапување во сила.
Според министерот Мања, новиот Кривичен законик има за цел да се прилагоди на правните норми на Европската Унија во контекст на интеграцијата. За таа цел, тој ги покани опозицијата, медиумите, организациите на граѓанското општество и правните експерти да ги дадат своите мислења за време на фазата на јавни консултации.
Но, нацрт-законот не беше добро прифатен. Главниот обвинител Олсијан Чела го нарече „градба без основа“, имплицирајќи тука недостаток на широки консултации со општествените и институционалните потреби, пишува во статијата на Citizen. al.
Според Чела, овој владин чекор „не претставува ништо повеќе од брза акција што ризикува непоправливо да го поткопа правилното функционирање на кривичната правда“.
Главниот обвинител изрази загриженост за формулацијата на членовите, кои, според него, ризикуваат да предизвикаат забуна кај судиите, што доведува до ситуација каде што се применуваат различни толкувања на слични случаи.
На средба со новинарите во четврток, 31 јули, шефот на Специјалното обвинителство за борба против корупцијата (СПАК), Алтин Думани, рече дека тие не биле вклучени во работната група, ниту биле консултирани за нацрт-законот.
„Во моментот кога ќе ни го достават, ќе имаме официјален став“, рече Думани, кој нагласи дека лично се согласува со ставот изразен од главниот обвинител Чела.
Адвокатската комора го опиша предлогот на владата како нацрт-„инквизитор“, со недостаток на транспарентност во подготовката.
Според новиот законик, може да се казни сатирата
Владата предложи заострување на казните за „сквернавење на Републиката и нејзините симболи“ користејќи преформулирање кое може да се злоупотреби за ограничување и казнување на исмејувањето или дури и јавната сатира.
За разлика од сегашниот законик – „Член 268“ – кој го санкционира оштетувањето на знамето или амблемот во државните институции само со парична казна или затвор до три месеци, новиот предлог-закон – „Член 236“ – го проширува концептот на сквернавење за да ги вклучи Претседателот, Парламентот, Владата, судовите, вооружените сили и мачениците на татковината.
Навредувањето, омаловажувањето или исмејувањето на овие институции е казниво со затвор до три години, додека правните лица може да бидат предмет на забрана за нивните активности до пет години.
Новата одредба, вклучена во поглавјето за прекршоци против уставниот поредок, го смета за „сквернавење“ секое дело што се смета за повреда или понижување на чесните вредности на гореспоменатите институции, посочи Citizen. al.
Влијание врз слободата на медиумите и изразувањето
Новиот Кривичен законик прави чекори назад во однос на меѓународните стандарди за слобода на изразување, особено во контекст на директивите на ЕУ и практиката на Европскиот суд за човекови права (ЕКЧП), кои постојано препорачуваат декриминализација на клеветата како услов за зачувување на слободата на медиумите и функционалната демократија.
Во сегашниот законик, клеветата се третира во „член 120“ и членовите „240“; „241“ како клевета поради должност или „претседателот на Републиката“. Во нив, намерното ширење изјави или информации што ја нарушуваат честа или достоинството на едно лице се казнува со парична казна од 50.000-500.000 леки, а ако се повтори и упатено до неколку лица во група, таа оди до 3.000.000 леки.
Во новиот законик, „член 865“ повторно ја третира клеветата како кривично дело со непропорционално повисоки казни: парична казна од 500.000-1.500.000 леки, до обврска за јавно извинување.
Овој член ги казнува оние кои се изразуваат преку медиумите или социјалните мрежи построго, погодувајќи ги новинарите и критички настроените граѓани. Понатаму, кога „клевета“ е насочена кон јавни службеници, казните се дуплираат, давајќи им посебна заштита во услови на јавна критика – спротивно на принципите на функционална демократија.
Но, покрај овој член, „член 536“, кој казнува со парична казна или затвор до 3 години за коментари за судии и случаи што се под истрага, се смета за отворена закана за јавната транспарентност.
Центарот за наука и иновации за развој (SciDev), SafeJournalists и Здружението на новинари (AGSH) побараа преглед на овие членови, кои ги сметаат за закана за слободата на изразување бидејќи ги казнуваат новинарите и активните граѓани.
Подготви: Д. Тахири
